Księgowość

W 2026 roku podatnicy po raz ostatni skorzystają z odliczenia w ramach ulgi na robotyzację. Niemniej, jeżeli tego nie uczynią a mieli do tego prawo wówczas będą mogli jeszcze skorzystać z ulgi składając korektę zeznania rocznego CIT w ciągu 5 kolejnych lat.

Czym, wobec tego charakteryzuje się ulga na robotyzację? Jakie wydatki można odliczyć w ramach ulgi? Na co należy zwrócić uwagę?

O uldze na robotyzację

Ulga na robotyzację umożliwia dodatkowe odliczenie od dochodu do opodatkowania do 50% kosztów kwalifikowanych dotyczących nabycia nowych robotów przemysłowych oraz maszyn, urządzeń z nimi powiązanych jak również oprogramowania do robotów, usług ich dotyczących czy opłat dotyczących leasingu finansowego (w sytuacji, gdy robot stanowi środek trwały podatnika).

Zgodnie z art. 38eb ust. 1 ustawy z dnia 15.02.1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 278 zwanej dalej ustawą o PDOP) podatnik uzyskujący przychody inne niż przychody z zysków kapitałowych może odliczyć od dochodu do opodatkowania:

• kwotę stanowiącą 50% kosztów uzyskania przychodów poniesionych w roku podatkowym na robotyzację.

1. osoby prawne,
2. spółki kapitałowe w organizacji, spółki komandytowe i spółki komandytowo-akcyjne mające siedzibę lub zarząd na terytorium RP,
3. jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej z wyjątkiem przedsiębiorstw w spadku i spółek niemających osobowości prawnej
4. spółki nieposiadające osobowości prawnej mające siedzibę lub zarząd w innym państwie, jeżeli zgodnie z przepisami prawa podatkowego tego innego państwa są traktowane jak osoby prawne i podlegają w tym państwie opodatkowaniu od całości swoich dochodów bez względu na miejsce ich osiągania
5. fundacje rodzinne w organizacji,
6. podatkowe grupy kapitałowe,
7. spółki jawne mające siedzibę lub zarząd na terytorium RP, jeżeli wspólnikami spółki jawnej nie są wyłącznie osoby fizyczne oraz spółka jawna nie złoży informacji CIT-15J lub jej aktualizacji w ustawowym terminie.
8. pozostali podatnicy podatku dochodowego od osób prawnych

1. koszty nabycia fabrycznie nowych robotów przemysłowych oraz maszyn i urządzeń do tych robotów,
2. koszty nabycia wartości niematerialnych i prawnych niezbędnych do poprawnego uruchomienia i przyjęcia do używania robotów przemysłowych,
3. koszty nabycia usług szkoleniowych dotyczących robotów przemysłowych oraz innych środków trwałych lub wartości niematerialnych i prawnych,
4. opłaty ustalone w umowie leasingu finansowego dotyczącej robotów przemysłowych oraz innych środków trwałych powiązanych z tymi robotami, jeżeli po upływie podstawowego okresu umowy leasingu finansujący przenosi na korzystającego własność tych środków trwałych.

• wymienia dane w formie cyfrowej z urządzeniami sterującymi i diagnostycznymi lub monitorującymi w celu zdalnego: sterowania, programowania, monitorowania lub diagnozowania,
• jest połączona z systemami teleinformatycznymi, usprawniającymi procesy produkcyjne podatnika, w szczególności z systemami zarządzania produkcją, planowania lub projektowania produktów,
• jest monitorowana za pomocą czujników, kamer lub innych podobnych urządzeń,
• jest zintegrowana z innymi maszynami w cyklu produkcyjnym podatnika.

Natomiast maszyny i urządzenia peryferyjne do robota przemysłowego funkcjonalnie z nimi związane to w szczególności:

• jednostki liniowe zwiększające swobodę ruchu,
• pozycjonery jedno- i wieloosiowe,
• tory jezdne,
• słupowysięgniki,
• obrotniki,
• nastawniki,
• stacje czyszczące,
• stacje automatycznego ładowania,
• stacje załadowcze lub odbiorcze,
• złącza kolizyjne,
• efektory końcowe do interakcji robota z otoczeniem służące do:
• nakładania powłok, malowania, lakierowania, dozowania, klejenia, uszczelniania, spawania, cięcia, w tym cięcia laserowego, zaginania, gratowania, śrutowania, piaskowania, szlifowania, polerowania, czyszczenia, szczotkowania, drasowania, wykańczania powierzchni, murowania, odlewania ciśnieniowego, lutowania, zgrzewania, klinczowania, wiercenia, handlingu, w tym manipulacji, przenoszenia i montażu, ładowania i rozładowania, pakowania, gwożdżenia, paletyzacji i depaletyzacji, sortowania, mieszania, testowania, wykonywania pomiarów,
• obsługi maszyn: frezarek, wtryskarek, giętarek, robodrilli, wiertarek, tokarek, wrzecion, zginarek i zawijarek, wycinarek, walcarek, przecinarek, szlifierek, wytaczarek, ciągarek, drukarek, pras, wyoblarek.

Odliczenie wydatków na robotyzację

Odliczenie wydatków na robota przemysłowego oraz maszyn, urządzeń, środków trwałych, usługi oraz opłat leasingowych z nim powiązanych podatnik dokonuje w odniesieniu do kosztów poniesionych na robotyzację od początku roku podatkowego, który rozpoczął się w 2022r. do końca roku podatkowego, który rozpoczął się w 2026r. Podatnik korzystający z odliczenia składa w terminie złożenia zeznania (do końca marca albo do końca trzeciego miesiąca po zakończeniu roku podatkowego, jeżeli rok podatkowy nie kończy się 31 grudnia), w którym dokonuje tego odliczenia, informację CIT-RB zawierającą wykaz poniesionych kosztów podlegających odliczeniu.

Warto wspomnieć o jednej bardzo ważnej kwestii. Podatnik, który sprzedał:

1. środki trwałe lub wartości niematerialne i prawne wymienione – roboty przemysłowe i maszyny, urządzenia z nimi związane przed końcem okresu ich amortyzacji,
2. w przypadku umowy leasingu finansowego przed końcem podstawowego okresu umowy leasingu

– będzie zobligowany w rozliczeniu za rok (w zeznaniu rocznym CIT), w którym miała miejsce ta sprzedaż do zwiększenia dochodu do opodatkowania o kwotę dokonanych wcześniej odliczeń w ramach wykorzystania ulgi na robotyzację.

Koszty poniesione na robotyzację niepodlegające odliczeniu

Zgodnie z art. 38eb ust. 5a ustawy o PDOP odliczeniu od dochodu do opodatkowania podatkiem CIT (innego niż z zysków kapitałowych) nie podlegają koszty uzyskania przychodów poniesione na robotyzację dotyczące działań lub aktywów:

• związanych z działalnością górniczą polegającą na wydobywaniu lub magazynowaniu paliw kopalnych oraz działalnością polegającą na przeróbce, dystrybucji lub spalaniu paliw kopalnych, z wyjątkiem projektów w zakresie wytwarzania energii elektrycznej lub ciepła oraz związanej z tym infrastruktury przesyłowej i dystrybucyjnej, wykorzystujących gaz ziemny, które spełniają warunki określone w załączniku III do Wytycznych technicznych KE dotyczących stosowania zasady „Nie czyń poważnych szkód” (2021/C58/01),
• związanych z działalnością składowisk odpadów, spalarni odpadów lub instalacji do mechaniczno-biologicznego przetwarzania odpadów,
• związanych z gazami cieplarnianymi.

Powyżej wymienione kategorie kosztów nie podlegają odliczeniu od dochodu w ramach ulgi na robotyzację, ale odnosi się to do kosztów poniesionych przez podatnika począwszy od 1 stycznia 2024r. do końca grudnia 2026r.

Część wydatków na robotyzację może zostać ujęta dwukrotnie w kosztach uzyskania przychodów

Wartą uwagi kwestią dotyczącą ulgi na robotyzację jest to, że podatnik 50% wydatków kwalifikowanych, poniesionych na robotyzację może dwukrotnie ująć w rachunku podatkowym (w danym roku maksymalnie do kwoty 1 mln zł). To oznacza obniżenie wysokości podatku dochodowego dwukrotnie.

Oczywiście podatnik powinien pamiętać o tym, aby gromadzić i archiwizować dokumentację związaną z poniesieniem wydatków na robotyzację – faktury, umowy, zamówienia, specyfikacje, dokumenty celne, inne dowody. Warto przechowywać kompletne dokumenty zawarcia transakcji. Odliczenie ulgi na robotyzacje jest możliwe do wysokości dochodu uzyskanego ze źródła przychodu innego niż z zysków kapitałowych jak już wyżej wspomniano do wysokości 50% poniesionych w danym roku kosztów kwalifikowanych.

W przypadku, gdy podatnik poniósł za rok podatkowy stratę albo wielkość dochodu podatnika jest niższa od kwoty przysługujących mu odliczeń w ramach ulgi na robotyzację – pozostałą kwotę niewykorzystanej ulgi (nieodliczonych wydatków) podatnik wciąż ma możliwość odliczyć w zeznaniach za kolejno następujące po sobie sześć lat podatkowych następujących bezpośrednio po roku, w którym podatnik skorzystał lub miał prawo skorzystać z odliczenia.

Pozostałe kwestie dotyczące odliczeń np. w sytuacji straty podatkowej są tożsame jak w przypadku ulgi badawczo-rozwojowej np.

1. nie podlegają odliczeniu wydatki na robotyzację, które zostały podatnikowi zwrócone w jakiejkolwiek formie np. w formie dotacji,
2. w przypadku korzystania ze zwolnienia z podatku dochodowego, wydatki na robotyzację nie podlegają odliczeniu w części przypadającej na dochód zwolniony z podatku.

Autor:

Krzysztof Ulicki

Źródła:

Ustawa z dnia 15.02.1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 278)

Ustawa z dnia 29.08.1997 – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2025 r. poz. 111).

Ustawa z dnia 6.03.2018 r. Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2025 r. poz. 1480)

Ustawa z dnia 23.04.1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2025 r. poz. 1071)

Dyrektywa 2003/87/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 13 października 2003 r. ustanawiającej system handlu przydziałami emisji gazów cieplarnianych w Unii oraz zmieniającej dyrektywę Rady 96/61/WE (Dz. Urz. UE L 275 z 25.10.2003 z późn. zm).

Ulga na żołnierza to nowa ulga w podatku dochodowym od osób prawnych – CIT. Niemniej podatnik może z niej skorzystać nie tylko składając zeznanie roczne CIT, lecz także składając korektę tego zeznania w ciągu 5 kolejnych lat. Złożenie zeznania i niewykorzystanie ulgi na żołnierza, do której podatnik miał prawo nie powoduje utraty możliwości jej odliczenia. Od tego właśnie jest korekta zeznania rocznego CIT.

O uldze na żołnierza

Ulga na żołnierza daje możliwość dodatkowego odjęcia od dochodu do opodatkowania za rok podatkowy kwoty od 12 000 zł do 24 000 zł z tytułu zatrudnienia na umowę o pracę żołnierza terytorialnej służby wojskowej, jak również żołnierz aktywnej służby wojskowej. Odliczenie w ramach ulgi na żołnierza znajduje po raz pierwszy zastosowanie do dochodów (przychodów) osiągniętych od dnia 1.01.2025 r. (u podatnika, u którego rok podatkowy kończy się w 2025r., czyli nie pokrywa się z rokiem kalendarzowym z ulgi na żołnierza podatnik skorzysta po zakończeniu ww. roku podatkowego).

Warunki ulgi na żołnierza w CIT

Zgodnie z art. 18eg ust. 1 ustawy z dnia 15.02.1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 278 zwanej dalej ustawą o PDOP) podatnik uzyskujący przychody inne niż przychody z zysków kapitałowych może odliczyć od dochodu do opodatkowania kwotę:

• 12 000 zł, jeżeli zatrudniony w ramach stosunku pracy żołnierz terytorialnej służby wojskowej, jak również żołnierz aktywnej rezerwy pełni co najmniej 1 rok nieprzerwanie terytorialną służbę wojskową lub służbę w aktywnej rezerwie,
• 15 000 zł, jeżeli zatrudniony w ramach stosunku pracy żołnierz terytorialnej służby wojskowej, jak również żołnierz aktywnej rezerwy pełni co najmniej 2 lata nieprzerwanie terytorialną służbę wojskową lub służbę w aktywnej rezerwie,
• 18 000 zł, jeżeli zatrudniony w ramach stosunku pracy żołnierz terytorialnej służby wojskowej, jak również żołnierz aktywnej rezerwy pełni co najmniej 3 lata nieprzerwanie terytorialną służbę wojskową lub służbę w aktywnej rezerwie,
• 21 000 zł, jeżeli zatrudniony w ramach stosunku pracy żołnierz terytorialnej służby wojskowej, jak również żołnierz aktywnej rezerwy pełni co najmniej 4 lata nieprzerwanie terytorialną służbę wojskową lub służbę w aktywnej rezerwie,
• 24 000 zł, jeżeli zatrudniony w ramach stosunku pracy żołnierz terytorialnej służby wojskowej, jak również żołnierz aktywnej rezerwy pełni co najmniej 5 lat nieprzerwanie terytorialną służbę wojskową lub służbę w aktywnej rezerwie.

Dla lepszego zobrazowania kwot odliczeń, przedstawiono je w poniższej tabeli.

Jak widać, żołnierz musi być zatrudniony wyłącznie na podstawie umowy o pracę. Poza tym musi odbyć nieprzerwany okresu roku terytorialnej służby wojskowej lub służby w aktywnej rezerwie.

Ulga przysługuje za rok podatkowy, w którym zatrudniony żołnierz spełniał warunki nieprzerwanej służby.

Kwota, która przysługuje podatnikowi odliczana jest w zeznaniu rocznym.

Kwota odliczenia nie może przekroczyć dochodu osiągniętego przez podatnika w roku podatkowym z innych źródeł przychodów niż przychody z zysków kapitałowych.

Jeżeli podatnik poniósł w tym źródle:

1. stratę podatkową albo
2. wielkość uzyskanego dochodu jest niższa od kwot przysługujących mu odliczeń

– wówczas może on odliczyć kwoty ulgi na żołnierza w najbliższych kolejno po sobie następujących 5 latach podatkowych (oczywiście kwota odliczenia nie może przekroczyć w żadnym z tych lat wysokości dochodu osiągniętego w ramach innych źródeł przychodów niż przychody z zysków kapitałowych).

Co bardzo ważne kwota odliczenia w ramach ulgi na żołnierza przysługuje podatnikowi CIT na każdego zatrudnionego w ramach stosunku pracy żołnierza terytorialnej służby wojskowej lub żołnierza aktywnej rezerwy. Niemniej zatrudniony żołnierz nie może być wspólnikiem w spółce, w której pozostaje zatrudniony na umową o pracę.

Jeżeli żołnierz terytorialnej służby wojskowej lub aktywnej rezerwy był zatrudniony w ramach stosunku pracy przez niepełny rok podatkowy, wówczas prawo do odliczenia właściwie wybranej kwoty ulgi na żołnierza (kwoty od 12 000 zł do 24 000 zł, w zależności od długości okresu służby) przysługuje w wysokości 1/12 z tej kwoty za każdy pełny miesiąc kalendarzowy tego zatrudnienia.

Natomiast, gdy rok podatkowy u podatnika jest krótszy lub dłuższy niż 12 miesięcy, wysokość przysługującego podatnikowi odliczenia ustala się, jako iloczyn 1/12 z właściwie wybranej kwoty ulgi na żołnierza (kwoty od 12 000 zł do 24 000 zł, w zależności od długości okresu służby) oraz liczby miesięcy tego roku podatkowego podatnika.

Mikroprzedsiębiorcy z większym profitem odliczenia ulgi na żołnierza

Podatnik będący mikroprzedsiębiorcą lub małym przedsiębiorcą może podwyższać ww. kwoty odliczeń w ramach ulgi na żołnierza (kwoty od 12 000 zł do 24 000 zł, w zależności od długości okresu służby) o współczynnik 1,5.

Ponadto podatnik, który przez cały rok podatkowy zatrudnia w ramach stosunku pracy, co najmniej 5 pracowników, w przeliczeniu na pełne etaty, ale który nie jest mikroprzedsiębiorcą lub małym przedsiębiorcą, może podwyższać kwoty odliczeń w ramach ulgi na żołnierza (kwoty od 12 000 zł do 24 000 zł) o współczynnik 1,2.

Autor:

Krzysztof Ulicki

Źródła:

Ustawa z dnia 15.02.1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 278)

Ustawa z dnia 29.08.1997 – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2025 r. poz. 111).

Ustawa z dnia 6.03.2018 r. Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2025 r. poz. 1480)

Ustawa z dnia 23.04.1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2025 r. poz. 1071)

Darowizny na cele pożytku publicznego to jedne z najczęściej przekazywanych darowizn a co za tym idzie wykazywanych w zeznaniu rocznym PIT. Główna zasada mówi, iż wartości przekazanych darowizn nie można zaliczać do kosztów uzyskania przychodów. Są jednak od tego odstępstwa, z których przedsiębiorcy nie zdają sobie sprawy. W jaki sposób skutecznie i korzystnie odliczyć wartości przekazanych darowizn na cele pożytku publicznego?

Darowizna na cele pożytku publicznego

Osoby fizyczne prowadzące i nieprowadzące działalności gospodarczej mogą w zeznaniu rocznym PIT odliczyć przekazane darowizny uprawnionym do ich otrzymania organizacjom prowadzącym działalność pożytku publicznego:

1. składając zeznanie roczne PIT w ustawowym terminie albo
2. składając korektę złożonego już zeznania rocznego PIT, jeżeli nie odliczyli przekazanej darowizny a chcieliby ją odliczyć.

Korektę zeznania rocznego PIT (uwzględniającej przekazaną darowiznę) podatnicy mogą złożyć w okresie do 5 lat podatkowych licząc od końca roku, w którym upłynął termin do złożenia zeznania rocznego PIT.

Zgodnie z art. 26 ust. 1 pkt 9 lit. a ustawy z dnia 26.07.1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 163 zwanej dalej ustawą o PDOF) odliczeniu od dochodu (przychodu u ryczałtowców) podlegają darowizny przekazane na cele określone w art. 4 ustawy o działalności pożytku publicznego, organizacjom, o których mowa w art. 3 ust. 2 i 3 tej ustawy, lub równoważnym organizacjom określonym w przepisach regulujących działalność pożytku publicznego obowiązujących w innym niż Rzeczpospolita Polska państwie członkowskim Unii Europejskiej lub innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego, prowadzącym działalność pożytku publicznego w sferze zadań publicznych, realizującym te cele. Jednak nie wszystkie przekazane darowizny na ten cel będą podlegać odliczeniu.

Kto może odliczyć przekazane darowizny na OPP

Przekazane darowizny na cele OPP mogą odliczyć osoby fizyczne:

1. samodzielnie prowadzące działalność gospodarczą,
2. nieprowadzące działalności gospodarczej uzyskujące inne dochody opodatkowane skalą podatkową albo ryczałtem,
3. prowadzące działalność nierejestrowaną,
4. prowadzące najem prywatny,
5. będące wspólnikami spółek cywilnych, jawnych, partnerskich,
6. w pozostałych przypadkach (np. dochody zagraniczne).

Powyższe grupy osób odliczają kwoty przekazanych darowizn na rzecz edukacji publicznej w zeznaniu rocznym:

• PIT-36 – osoby samodzielnie prowadzące działalność (także wspólnicy spółek cywilnych, jawnych, partnerskich) i stosujące formę opodatkowania skala podatkowa, osoby prowadzące działalność nierejestrowaną, niekiedy osoby uzyskujące dochody spoza działalności w stosunku, do których muszą samodzielnie odprowadzić podatek,
• PIT-37 – osoby uzyskujące dochody niepochodzące z jakiejkolwiek działalności, w stosunku, do których płatnik odprowadza w ich imieniu podatek dochodowy od tych dochodów np. umowa o pracę, zlecenie, dzieło, emerytura, renta świadczenia z ZUS, itd.,
• PIT-28 – osoby samodzielnie prowadzące działalność gospodarczą (także wspólnicy spółek cywilnych osób fizycznych, jawnych osób fizycznych), osoby prowadzące najem prywatny, pozostałe stosujące ryczałt, jako formę opodatkowania

– dołączając załącznik PIT-O.

Na rzecz, których OPP przekazane darowizny podlegają odliczeniu

Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 24.04.2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. z 2025 r. poz. 1338) odliczeniu od dochodu z działalności i spoza działalności podlegają przekazane darowizny na realizację ustawowych celów dla organizacji pożytku publicznego takich jak:

1. osoby prawne lub jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, którym odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, w tym fundacje i stowarzyszenia niebędące jednostkami sektora finansów publicznych lub przedsiębiorstwami, instytutami badawczymi, bankami i spółkami prawa handlowego będącymi państwowymi lub samorządowymi osobami prawnymi,
2. osoby prawne lub jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, którym odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, w tym fundacje i stowarzyszenia niedziałające w celu osiągnięcia zysku,
3. osoby prawne i jednostki organizacyjne działające na podstawie przepisów o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w RP, o stosunku Państwa do innych kościołów i związków wyznaniowych oraz o gwarancjach wolności sumienia i wyznania, jeżeli ich cele statutowe obejmują prowadzenie działalności pożytku publicznego,
4. stowarzyszenia jednostek samorządu terytorialnego,
5. spółdzielnie socjalne,
6. spółki akcyjne i spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz kluby sportowe będące spółkami działającymi na podstawie przepisów ustawy z dnia 25 czerwca 2010 r. o sporcie (Dz. U. z 2024 r. poz. 1488 oraz z 2025 r. poz. 28, 620 i 769), które nie działają w celu osiągnięcia zysku oraz przeznaczają całość dochodu na realizację celów statutowych oraz nie przeznaczają zysku do podziału między swoich udziałowców, akcjonariuszy i pracowników.

Odliczeniu od dochodu nie podlegają natomiast przekazane darowizny na rzecz:

• partii politycznych,
• europejskich partii politycznych,
• związków zawodowych i organizacji pracodawców,
• samorządów zawodowych,
• fundacji utworzonych przez partie polityczne,
• europejskich fundacji politycznych.

Odliczenie wartości przekazanej darowizny na cele pożytku publicznego

Podatnik, który chce dokonać odliczenia wartości przekazanej darowizny dobrze, aby pozostawił w swojej dokumentacji dowody (np. faktura, umowa nabycia darowizny) potwierdzające nabycie owej darowizny. Z dowodów tych muszą wynikać dane takie jak:

• dane identyfikacyjne darczyńcy,
• wartość darowizny.

Przekazując darowiznę warto udokumentować to zdarzenie umową darowizny. Będzie to dokument, który jasno i przejrzyście będzie potwierdzał przekazanie konkretnej darowizny o określonej wartości rynkowej tej darowizny jak również posiadał oświadczenie obdarowanego o jej przyjęciu. Odliczenie wartości darowizny podatnik dokonuje w zeznaniu rocznym od dochodu podlegającemu opodatkowaniu PIT (skala podatkowa) albo od przychodu podlegającemu opodatkowaniu ryczałtem.

W przypadku skali podatkowej odliczenie darowizny na cele pożytku publicznego pomniejsza łączny dochód do opodatkowania podatnika, który przecież poza działalnością może posiadać także umowę o pracę, zlecenie, dzieło, emeryturę, rentę, świadczenia chorobowe, inne przychody opodatkowane skalą podatkową.

W przypadku ryczałtu odliczenie darowizny na cele pożytku publicznego pomniejsza łączny przychód, a więc przykładowo z działalności i np. z najmu prywatnego albo tylko z działalności.

Wartość przekazanej darowizny należy liczyć w kwocie brutto. W tym miejscu należy podkreślić jeszcze jedną bardzo ważną rzecz.

Podatnik nie może zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów przekazanych darowizn. Jak należy patrzyć na tego typu aspekt?

Odliczeniu podlegają przekazane darowizny dla uprawnionych OPP realizujących ustawowe cele

W nawiązaniu do art. 4 ustawy z dnia 24.04.2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie odliczeniu od dochodu z działalności i spoza działalności w podatku dochodowym od osób fizycznych podlega wartość przekazanych darowizn na ustawowe cele realizowane przez OPP obejmujące określone zadania, które zaprezentowano w poniższej tabeli.

Autor:

Krzysztof Ulicki

Źródła:

Ustawa z dnia 23.04.1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2024 r. poz. 1061)

Ustawa z dnia 26.07.1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 163).

Ustawa z dnia 20.11.1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (Dz. U. z 2024 r. poz. 776).

Ustawa z dnia 29.08.1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2025 r. poz. 111).

Ustawa z dnia 24.04.2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. z 2025 r. poz. 1338).

Osoby fizyczne prowadzące i nieprowadzące działalność gospodarczą mogą w zeznaniu rocznym PIT odliczyć od dochodu (przychodu) darowizny przekazane na rzecz edukacji publicznej. Na co należy zwrócić uwagę przekazując tego typu darowiznę? Co, jeżeli podatnik złożył już zeznanie – czy może jeszcze odliczyć wartość przekazanej darowizny?

Darowizna na rzecz kształcenia zawodowego

Zgodnie z art. 26 ust. 1 pkt 9 lit. d ustawy z dnia 26.07.1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 163 zwanej dalej ustawą o PDOF) odliczeniu od dochodu (przychodu u ryczałtowców) podlegającego opodatkowaniu podlegają darowizny przekazane na cele kształcenia zawodowego publicznym szkołom prowadzącym kształcenie zawodowe, o których mowa w art. 4 pkt 28a ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz. U. z 2025 r. poz. 1043), oraz publicznym placówkom i centrom, o których mowa w art. 2 pkt 4 tej ustawy.

Trzeba znać jednak zasady dotyczące tego odliczenia, bowiem nie wszystkie przekazane darowizny na ten cel będą podlegać odliczeniu.

Kto i na jakich zasadach może odliczyć darowizny na rzecz kształcenia zawodowego

Przekazane darowizny na rzecz edukacji publicznej mogą odliczyć osoby fizyczne:

1. samodzielnie prowadzące działalność gospodarczą,
2. nieprowadzące działalności gospodarczej uzyskujące inne dochody opodatkowane skalą podatkową albo ryczałtem,
3. prowadzące działalność nierejestrowaną,
4. prowadzące najem prywatny,
5. będące wspólnikami spółek cywilnych, jawnych, partnerskich,
6. w pozostałych przypadkach (np. dochody zagraniczne).

Powyższe grupy osób odliczają kwoty przekazanych darowizn na rzecz kształcenia zawodowego w zeznaniu rocznym:

• PIT-36 – osoby samodzielnie prowadzące działalność (także wspólnicy spółek cywilnych, jawnych, partnerskich) i stosujące formę opodatkowania skala podatkowa, osoby prowadzące działalność nierejestrowaną, niekiedy osoby uzyskujące dochody spoza działalności w stosunku, do których muszą samodzielnie odprowadzić podatek,
• PIT-36L – osoby samodzielnie prowadzące działalność, z której dochody opodatkuje podatkiem liniowym (także wspólnicy spółek cywilnych, jawnych, partnerskich),
• PIT-37 – osoby uzyskujące dochody niepochodzące z jakiejkolwiek działalności, w stosunku, do których płatnik odprowadza w ich imieniu podatek dochodowy od tych dochodów np. umowa o pracę, zlecenie, dzieło, emerytura, renta, świadczenia z ZUS, itd.,
• PIT-28 – osoby samodzielnie prowadzące działalność gospodarczą (także wspólnicy spółek cywilnych osób fizycznych, jawnych osób fizycznych), osoby prowadzące najem prywatny, pozostałe stosujące ryczałt, jako formę opodatkowania

– dołączając załącznik PIT-O.

Dodatkowo warto zaznaczyć.

Maksymalna wartość odliczenia łącznie wszystkich przekazanych darowizn to 6% z dochodu.

Zgodnie z art. 23 ust. 1 pkt 11 ustawy o PDOF, darowizny i ofiary wszelkiego rodzaju nie stanowią kosztów uzyskania przychodów (zasada ta nie dotyczy podatników opodatkowanych ryczałtem).

Wyjątek dotyczy przekazywanych w darowiźnie środków trwałych oraz wyposażenia – w takim przypadku kosztem mogą pozostać dokonane wcześniej odpisy amortyzacyjne.

Natomiast w przypadku przekazania innych składników majątku, takich jak np. towary handlowe, podatnik zobowiązany jest wyłączyć ich wartość z kosztów uzyskania przychodów, jeżeli zamierza skorzystać z odliczenia darowizny od dochodu w zeznaniu rocznym.

Darowizny na rzecz jakich placówek podlegają odliczeniu

Darowizna na rzecz kształcenia zawodowego może być przekazana wyłącznie dla wymienionych w ustawie – Prawo oświatowe uprawnionych szkół publicznych (nie prywatnych).

W nawiązaniu do art. 4 pkt 28a ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe), odliczeniu od dochodu (przychodu) ww. osób fizycznych podlegają kwoty darowizn przekazane na rzecz niżej wymienionych placówek oświatowych.

Oczywiście placówka może dysponować bogatszą ofertą kształcenia od wyżej wymienionych ustawowych wymogów dla celów odliczenia darowizn na rzecz kształcenia zawodowego.

Podatnik, który chce dokonać odliczenia wartości przekazanej darowizny na cele kształcenia zawodowego powinien dysponować dowodem nabycia tej darowizny (np. faktura, umowa nabycia darowizny). Dowody te winny zawierać dane darczyńcy i wartość darowizny.

Natomiast na etapie przekazania darowizny warto, aby podatnik udokumentował tę czynność umową darowizny. Umowa ta pozwoli na precyzyjne określenie stron umowy darowizny, przedmiotu darowizny jak i innych okoliczności istotnych okoliczności przekazanie darowizny.

Autor:

Krzysztof Ulicki

Źródła:

Ustawa z dnia 23.04.1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2024 r. poz. 1061)

Ustawa z dnia 26.07.1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 163).

Ustawa z dnia 20.11.1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (Dz. U. z 2024 r. poz. 776).

Ustawa z dnia 29.08.1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2025 r. poz. 111).Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz. U. z 2025 r. poz. 1043)

Skala podatkowa to obok podatku liniowego i ryczałtu – jedna z dostępnych aktualnie form opodatkowania dochodów z działalności gospodarczej osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą.

Czym się ta forma opodatkowania charakteryzuje w 2026 roku? Czy nastąpiły w niej zmiany?

Skala podatkowa jako forma opodatkowania dochodów osób fizycznych z prowadzonej działalności gospodarczej

Skala podatkowa to można by rzec domyślna forma opodatkowania, ale tylko wtedy, kiedy podatnik na etapie rejestracji działalności nie zaznaczy innej formy opodatkowania albo w ogóle nie zaznaczy żadnej formy opodatkowania we wniosku CEIDG. Warto wspomnieć, iż gdy podatnik traci prawo do ryczałtu albo podatku liniowego to nie może nawet przez pierwszy rok innej formy opodatkowania niż skala podatkowa.

Wybór skali podatkowej

W nawiązaniu do art. 9a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26.07.1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 163 zwanej dalej ustawą o PDOF) osoby fizyczne kontynuujące w nowym roku działalność gospodarczą oraz rozpoczynające działalność w roku podatkowym mogą wybrać skalę podatkową (zmienić formę opodatkowania na skalę podatkową) do 20-tego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym został osiągnięty pierwszy przychód z tego tytułu w tym nowym roku podatkowym, albo do końca roku podatkowego, jeżeli pierwszy taki przychód został osiągnięty w grudniu tego roku podatkowego.

Osoby fizyczne prowadzące działalność mogą wybrać skalę podatkową poprzez:

• aktualizację wniosku CEIDG przez internet,
• aktualizację wniosku CEIDG w formie papierowej i złożenie jej we właściwym urzędzie skarbowym (zaleca się osobiste złożenie albo przez pełnomocnika),
• złożenie oświadczenia w formie papierowej we właściwym urzędzie skarbowym (osobiście albo listem poleconym).

Co jeszcze?

Słowo o skali podatkowej

W jaki sposób opodatkowywane są dochody z działalności gospodarczej według skali podatkowej? Opodatkowaniu podlega dochód z działalności gospodarczej. Co się składa na dochód z działalności gospodarczej?

Podstawą obliczenia podatku dochodowego w skali podatkowej jest dochód stanowiący podstawę opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych, czyli po wszelkich potrąceniach, jakie może dokonać podatnik – koszty, składki ZUS społeczne, straty podatkowe. Jeżeli mowa o ulgach to podatnik może je odliczyć od dochodu, niektóre od podatku dopiero na etapie składania zeznania rocznego. W tym miejscu należy podkreślić bardzo ważną kwestię dotyczącą zapłaconej za siebie składki zdrowotnej przedsiębiorcy a odróżniającą tę formę opodatkowania od podatku liniowego czy ryczałtu ewidencjonowanego.

Według skali podatkowej opodatkowane są również takie przychody jak np. z umowy o pracę, zlecenia, dzieła, przychodu prokurentów, członków zarządu, kontrakty menedżerskie, świadczenia macierzyńskie, chorobowe, renty, emerytury i wiele innych przychodów. Jednakże nie wszystkie przychody (dochody) osiągane przez osoby fizyczne będą opodatkowane skalą podatkową. Przykładem mogą być tutaj przychody ze sprzedaży nieruchomości czy praw majątkowych opodatkowanych stawką 19% czy przychody z odpłatnego zbycia udziałów w spółkach, spółdzielniach i wiele innych.

Opodatkowanie dochodów z działalności według skali podatkowej

Obliczony według ww. sposobu dochód z działalności gospodarczej podlega opodatkowaniu według skali podatkowej. Tak uzyskany dochód podatnik mnoży przez stawkę podatkową 12% albo 32%. Stawka zależy od wysokości tego dochodu. Aktualną skalę podatkową, czyli obowiązującą w 2026 roku przedstawiono w poniższej tabeli.

W tym miejscu należy zauważyć jedną bardzo ważną rzecz.

Podatnik przed obliczeniem podatku dochodowego w skali podatkowej ma prawo do odliczenia od uzyskanych przychodów:

1. zapłaconych składek ZUS społecznych (odliczeniu nie podlegają składki ZUS zdrowotne),
2. kosztów uzyskania przychodów (po wyłączeniu wydatków niestanowiących tych kosztów),
3. poniesionych strat podatkowych z ostatnich 5 lat kalendarzowych.

Tak obliczony dochód podatnik mnoży przez odpowiednią stawkę podatku dochodowego 12% albo 32%. Jeżeli podatnik poniósł za ten okres stratę podatkową wówczas podatek nie wystąpi. Trzeba też podkreślić, iż odliczenia ulg podatkowych (do których podatnik posiada uprawnienie) dokonuje dopiero na etapie składania zeznania rocznego za poprzedni rok kalendarzowy. Odliczenia dokonuje od dochodu obliczonego w powyższy sposób.

Przykład 1

Osoba fizyczna od 3 lat prowadzi działalność gospodarczą opodatkowaną skalą podatkową. W 2025 roku przedsiębiorca uzyskał przychody i poniósł koszty, które to wraz z kwotą podatku dochodowego do zapłaty zostały przedstawione poniżej.

Składki ZUS społeczne jak i FP (przedsiębiorca podlega pełnemu ZUS-owi) zostały zaliczone do kosztów uzyskania przychodów.

Obliczenia podatku dochodowego dla skali podatkowej dla przykładu nr 1 przedstawiono w poniższej tabeli.

Cechy charakterystyczne skali podatkowej

Skala podatkowa charakteryzuje się kilkoma bardzo ważnymi cechami. Oto one:

1. dostępne niemal wszystkie ulgi podatkowe np. ulga na dziecko, ulga termomodernizacyjna, ulga na nowe technologie, ulga na prototyp, ulga na zabytki, ulga na terminal, ulga na leki, ulga rehabilitacyjna, ulga dla seniorów, ulga dla rodzin wielodzietnych, ulga dla młodych, ulga abolicyjna, wpłaty na IKZE czy różnego rodzaju darowizny i inne,
2. rozliczanie (w zeznaniu rocznym) w trybie osoby samotnie wychowującej dziecko,
3. rozliczenie (w zeznaniu rocznym) w trybie wspólnie z małżonkiem,
4. łączenie (w zeznaniu rocznym) z innymi dochodami opodatkowanymi skalą podatkową,
5. odliczanie zapłaconych składek ZUS społecznych (bez możliwości odliczania składki zdrowotnej),
6. odliczanie strat podatkowych z ostatnich 5 lat,
7. możliwość opłacania zaliczek na podatek dochodowy z działalności – miesięcznie, kwartalnie albo w formie uproszczonych zaliczek,
8. kwota rocznego dochodu wolna od podatku – 30 000 zł (w przeliczeniu na roczny podatek 3 600 zł), kwota wolna jest stosowana już na etapie obliczania zaliczki na podatek dochodowy, a więc miesięcznie (nie ma możliwości rezygnacji ze stosowania kwoty wolnej),
9. możliwość zastosowania jednego z 3 wariantów rozliczania kosztów (memoriałowa, uproszczona oraz kasowa, która jest nowością możliwą do wyboru od roku 2025).
10. pozostałe kwestie.

Zaliczki na podatek dochodowy w skali podatkowej

Podatnik, który wybrał skalę podatkową ma obowiązek odprowadzać (co miesiąc albo co kwartał) na konto swojego firmowego mikrorachunku podatkowego obliczone w trakcie roku zaliczki na podatek dochodowy. Ma do wyboru 3 możliwości regulowania zaliczek na podatek dochodowy:

• miesięcznie,
• kwartalnie,
• według zasad naliczania uproszczonych zaliczek na podstawie dochodu z poprzedniego roku albo 2 lat wstecz.

Możliwość miesięcznego regulowania zaliczek na podatek dochodowy nie jest obwarowana żadnymi warunkami.

Kwartalne płatności zaliczki na podatek dochodowy mogą natomiast opłacać podatnicy:

• rozpoczynający działalność gospodarczą,
• kontynuujący działalność gospodarczą, jeżeli spełniają warunki statusu małego podatnika PIT.

Jest jeszcze jedna możliwość regulowania zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych w skali podatkowej. To tzw. uproszczone zasady ustalania zaliczek na PIT. W tym trybie podatnik opłaca zaliczki tylko za okresy miesięczne. Wybór tej formy opłacania zaliczek odbywa się dopiero w zeznaniu rocznym za rok, w którym podatnik zdecydował o opłacaniu uproszczonych zaliczek na PIT.

Uproszczone zaliczki na PIT ustalane są od dochodu z działalności gospodarczej wynikającego ze złożonego zeznania rocznego:

• za poprzedni rok podatkowy w stosunku do danego (nowego) roku podatkowego, albo
• jeżeli w poprzednim roku dochód nie wystąpił albo wystąpił, ale do wysokości kwoty wolnej od opodatkowania (30.000 zł) wówczas za rok podatkowy 2 lata wstecz w stosunku do danego (nowego) roku, dla którego ustalane są uproszczone zaliczki.

Jeżeli za rok podatkowy 2 lata wstecz dochód także nie wystąpił albo jest on równy kwocie wolnej od podatku wówczas podatnik nie może skorzystać z uproszczonych zaliczek na PIT. Warto zaznaczyć, iż podatnicy rozpoczynający działalność także nie mogą skorzystać z uproszczonych zaliczek na PIT.

Słowo o składce zdrowotnej w skali podatkowej

Składka zdrowotna w skali podatkowej jest obliczana za każdy miesiąc roku składkowego (na podstawie dochodu za każdy miesiąc kalendarzowy). Podstawą obliczenia składki zdrowotnej jest dochód z poprzedniego miesiąca. Jeżeli on nie wystąpił (była strata) wówczas przyjmuje się za ten okres minimalną miesięczną składkę zdrowotną, która w roku 2025 wynosiła 314,96 zł.

Składka zdrowotna u podatnika stosującego skalę podatkową ustalana jest:

1. miesięcznie przez cały rok składkowy,
2. za rok składkowy.

Wysokość składki zdrowotnej w przypadku:

• miesięcznej składki zdrowotnej wynosi 9% od dochodu z poprzedniego miesiąca
• rocznej składki zdrowotnej 9% z dochodu za cały poprzedni rok kalendarzowy.

Dochód będący podstawą obliczenia składki zdrowotnej podatnik ma prawo jeszcze przed jej ustaleniem obniżyć o zapłacone składki ZUS społeczne.

Przy obliczaniu składki zdrowotnej podatnik musi pamiętać o dwóch fundamentalnych zasadach:

1. kwota wolna od podatku nie ma zastosowania do dochodu będącego podstawą do obliczenia składki zdrowotnej,
2. dochód na cele obliczenia składki zdrowotnej nie można pomniejszyć o straty podatkowe z działalności gospodarczej poniesione przez podatnika w ostatnich 5 latach,
3. dochód będący podstawą obliczenia składki zdrowotnej nie może być obniżony o ulgi podatkowe.

Warto na koniec wspomnieć, iż w skali podatkowej podatnik nie może:

• odliczyć od dochodu ani
• zaliczyć w koszty uzyskania przychodu

– zapłaconej składki zdrowotnej przedsiębiorcy jak i osób z nim współpracujących.

Autor:

Krzysztof Ulicki

Źródła:

Ustawa z dnia 23.04.1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2024 r. poz. 1061).

Ustawa z dnia 26.07.1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 163).

Ustawa z dnia 29.08.1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2025 r. poz. 111).

Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 23.12.2019 r. w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów (Dz. U. z 2019 r. poz. 2544).

Plik JPK_ST_KR oraz JPK_ST to jednolite pliki kontrolne (o strukturze danych podobnej do JPK_V7X) zawierające dane z ewidencji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych. Pierwszy obowiązek przekazania pliku do organów podatkowych został przesunięty. Niemniej już od 1 stycznia 2025r. ewidencja środków trwałych u dużych podatników musi być prowadzona elektronicznie oraz z zapewnieniem zawartości wymaganych, ustawowych danych.

Kto, od kiedy i z jakimi danymi musi prowadzić i przekazywać strukturę JPK_ST, czyli elektroniczną ewidencję środków trwałych?

Ewidencja środków trwałych i wartości niematerialnych

Ewidencja środków trwałych i wartości niematerialnych to wykaz składników majątku spełniających cechy środków trwałych:

• stanowią własność lub współwłasność podatnika,
• zostały nabyte lub wytworzone we własnym zakresie,
• są kompletne i zdatne do użytku w dniu przyjęcia do używania,
• ich przewidywany okres używania jest dłuższy niż rok,
• są wykorzystywane przez podatnika na potrzeby związane z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą,
• mogą być także oddane do używania na podstawie umowy najmu.

Ewidencja środków trwałych zawiera wartość początkową środków trwałych, roczną stawkę amortyzacji, miesięczne i roczne odpisy amortyzacyjne, numer dokumentu nabycia, zbycia środka trwałego czy jego numer klasyfikacyjny wg Klasyfikacji Środków Trwałych. I to właśnie zawartość ewidencji środków trwałych i wartości niematerialnych wchodzi w zakres poniżej wymienionych struktur JPK.

Ewidencja środków trwałych i wartości niematerialnych, czyli struktury JPK_ST_KR oraz JPK_ST

Struktury plików JPK_ST_KR oraz JPK_ST to raport zawierający dane z ewidencji środków trwałych i wartości niematerialnych i prawnych. JPK_ST_KR oraz JPK_ST to podobnie jak JPK_V7X jednolite pliki kontrolne utworzone przez administrację skarbową celem stałego monitoringu i powiązania informacji zawartych w ewidencji środków trwałych, księgach rachunkowych, PKPiR, ewidencji przychodów oraz KSEF jak i celem ustandaryzowania danych w formie jednolitego pliku kontrolnego.

Co zawierają ww. struktury. Poza danymi podstawowymi takimi jak dane struktury, dane identyfikacyjne podatnika (rodzaj podatnika, dane adresowe, identyfikator podatkowy, REGON), dane kontaktowe podatnika, rodzaj prowadzonej ewidencji (księgi rachunkowe, PKPiR), okresu czasu, za który wysyłana jest ewidencja, daty utworzenia pliku JPK, celu złożenia JPK (pierwsze złożenie, korekta) jak i oznaczenie właściwego urzędu skarbowego ww. struktury zawierają dane przedstawione w tabeli na końcu niniejszej publikacji.

Które środki trwałe i wartości niematerialne i prawne podatnik ma obowiązek wykazać w strukturze JPK_ST oraz JPK_ST

W strukturze JPK_ST podatnicy wykazują wszystkie środki trwałe oraz wartości niematerialne i prawne ujęte w prowadzonej ewidencji. Mowa tu oczywiście o wszystkich składnikach majątku firmy, które spełniają ww. cechy środka trwałego wyszczególnione w:

1. art 22a ustawy z dnia 26.07.1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 163 zwanej dalej ustawą o PDOF).
2. art. 16a ustawy z dnia 15.02.1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 278 zwanej dalej ustawą o PDOP).

Patrząc na ww. regulacje w strukturach JPK_ST oraz JPK_ST_KR będą musiały znaleźć się środki trwałe wymienione w poniższej tabeli.

Jeżeli mowa o pozostałych środkach trwałych, tzn. widniejących w ewidencji środków trwałych przed dniem 1 stycznia 2025r. to podatników obowiązuje przekazywanie danych ich dotyczących jedynie w zakresie, w jakim one występują na dzień 1 stycznia 2025r.

Kogo dotyczy obowiązek przekazywanie JPK_ST i od kiedy?

Obowiązek przekazywania do urzędu skarbowego pliku JPK_ST_KR dotyczy podatników prowadzących księgi rachunkowe, a więc podatników:

1. CIT,
2. PIT.

Obowiązek przekazywania do urzędu skarbowego pliku JPK_ST dotyczy podatników PIT prowadzących:

1. podatkową księgę przychodów i rozchodów (skala podatkowa, podatek liniowy),
2. ewidencję przychodów (ryczałt).

Co ważne plik JPK_ST_KR będzie przekazywany wraz z plikiem JPK_KR_PD3, a więc z plikiem obrazujących dane wynikające z ksiąg rachunkowych.

Natomiast plik JPK_ST będzie przekazywany wraz z plikiem:

1. JPK_PKPiR, a więc z plikiem obrazujących dane wynikające z PKPiR (skala podatkowa, podatek liniowy),
2. JPK_EWP, a więc z plikiem obrazujących dane wynikające z ewidencji przychodu (ryczałt).

Termin przekazywania ww. struktur będzie przypadał w większości przypadków w terminie złożenia zeznań rocznych PIT, CIT wraz ze strukturami odpowiednio JPK_KR_PD (księgi rachunkowe), JPK_PKPiR (PKPiR), JPK_EWP (ewidencja przychodów).

Poniżej przedstawiono harmonogram obowiązywania struktury pliku JPK_ST_KR, a więc elektronicznej ewidencji środków trwałych dla podatników CIT, PIT prowadzących księgi rachunkowe. Obowiązek przekazywania ww. struktur stanowi realizację zapisów art. 9 ustawy o CIT, art. 24a ustawy o PIT czy art. 193a Ordynacji podatkowej. Nie można oczywiście zapominać również o rozporządzeniu Ministra Finansów z 13.12.2024r. w sprawie zwolnienia z obowiązku przesyłania części ksiąg rachunkowych na podstawie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. 2024 poz. 1861).

Poniżej z kolei przedstawiono harmonogram prowadzenia elektronicznej ewidencji środków trwałych u podatników ewidencję PKPiR oraz u ryczałtowców.

Wyłączenia z obowiązku przekazywania JPK_ST

W tym miejscu należy podkreślić, iż z obowiązku przekazywania struktury JPK_ST zostały zwolnione niektóre podmioty wymienione w rozporządzeniu Ministra Finansów z 13.12.2024r. w sprawie zwolnienia z obowiązku przesyłania części ksiąg rachunkowych na podstawie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. 2024 poz. 1861).

Są to:

1. podatnicy inni niż określeni w art. 9 ust. 1d ustawy o PDOF (korzystający ze zwolnienia z opodatkowania podatkiem CIT, składający zeznania roczne w formie papierowej, prowadzący uproszczoną ewidencję przychodów i kosztów) za rok podatkowy, który rozpoczyna się po dniu 31 grudnia 2024r., a przed dniem 1 stycznia 2026r.
2. spółki niebędące osobami prawnymi – za rok obrotowy, który rozpoczyna się po dniu 31 grudnia 2024r., a przed dniem 1 stycznia 2026r.

Praktyczne cechy struktur JPK_ST_KR oraz JPK_ST

Struktury JPK_ST_KR oraz JPK_ST przedstawiają okres „życia” w firmie środków trwałych począwszy od jego nabycia, poprzez zmiany na nim dokonane (aktualizacja wartości z tytułu wystąpienia określonego zdarzenia – ulepszenie, przeszacowanie wartości), korekty wartości początkowej, odpisów amortyzacyjnych, utratę wartości, poprzez jego amortyzację a skończywszy na jego likwidacji. Co więcej ww. struktury zawierają nie tylko ilości i wartości, ale także wskaźniki procentowe.

Rodzaje niżej wymienionych danych wynikających z ewidencji środków trwałych, zawarty w strukturach JPK_ST oraz JPK_ST_KR pozwalają organom podatkowym na:

• identyfikacje konkretnego środka trwałego,
• identyfikacje dokumentu nabycia, zbycia danego środka trwałego (przyczyn zbycia lub likwidacji),
• ustalenie wartości początkowej, momentu rozpoczęcia i zakończenia amortyzacji, metody amortyzacji, rocznej stawki amortyzacyjnej, wielkości odpisów amortyzacyjnych,
• weryfikacje zmiany wartości początkowej środka trwałego i odpisów amortyzacyjnych,
• analizę różnic przejściowych (różnice bilansowe i podatkowe),
• połączenie danych z innymi strukturami JPK np. JPK_KR_PD (JPK_PKPiR, JPK_EWP) czy JPK_V7X.

Autor:

Krzysztof Ulicki

Źródła:

Ustawa z dnia 11.03.2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2024 r. poz. 361).

Ustawa z dnia 23.04.1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2025 r. poz. 1071)

Ustawa z dnia 26.07.1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 163).

Ustawa z dnia 15.02.1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 278)

Ustawa z dnia 29.08.1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2025 r. poz. 111).

Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 13 grudnia 2024 r. w sprawie zwolnienia z obowiązku przesyłania części ksiąg rachunkowych na podstawie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. 2024 poz. 1861).

https://www.gov.pl/web/kas/struktury-jpk-w-podatkach-dochodowych

Wielu podatników jest zobowiązanych do zapłaty podatku od nieruchomości. Jest to dość specyficzna danina, dlatego nie każdy właściciel nieruchomości będzie jej podlegał.
Warto więc przyjrzeć się bliżej, kto i w jakich sytuacjach ma obowiązek rozliczenia tego podatku.

Kto jest podatnikiem podatku od nieruchomości

Podatek od nieruchomości to danina publiczna, która nakładana jest na właścicieli nieruchomości i dotyczy tychże właśnie nieruchomości. Podstawą prawną funkcjonowania podatku od nieruchomości (ale i innych podatków np. podatku od środków transportowych) jest Ustawa z dnia 12.01.1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 707 zwanej dalej ustawą o POL).

Podatnik podatku od nieruchomości

Podatek od nieruchomości to trochę specyficzna danina, bowiem podatnikami tego podatku są nie tylko właściciele nieruchomości a w niektórych przypadkach także i posiadacze nieruchomości. Rozpatrując, kto jest podatnikiem podatku od nieruchomości należałoby wskazać wpierw podmiot, który może być zobowiązany do naliczenia, zadeklarowania i zapłaty podatku od nieruchomości a następnie status podatkowy danego podatnika i jego nieruchomości na gruncie ustawy o POL.

Zatem w nawiązaniu do art. 3 ustawy z dnia 12.01.1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 707  podatnikami podatku od nieruchomości są:

1. osoby fizyczne (prowadzące i nieprowadzące działalności gospodarczej),
2. osoby prawne (np. spółki akcyjne, proste spółki akcyjne, fundacje, stowarzyszenia, sp. z o.o., przedsiębiorstwa, zakłady i jednostki sektora publicznego, wiele innych podmiotów),
3. jednostki organizacyjne, w tym spółki nieposiadające osobowości prawnej (np. spółki cywilne, jawne, komandytowe, komandytowo-akcyjne, partnerskie)

– jeżeli są właścicielami lub posiadaczami nieruchomości a nie np. najemcami.

Należałoby teraz dokładnie określić status podatkowy właściciela albo posiadacza nieruchomości na gruncie podatku od nieruchomości.

Warto w tym miejscu zaznaczyć, iż podatek od nieruchomości nie rozgranicza podmiotu prowadzącego działalność od podmiotu nieprowadzącego działalności a zatem i jeden i drugi podmiot może być podatnikiem podatku od nieruchomości. Należy jednak podkreślić, iż gdy dochodzi do kwestii stawki podatku od nieruchomości to wtedy pojawia się ten podział, a więc na podmioty prowadzące działalność, które to mają stawki wyższe podatku od nieruchomości oraz podmioty nieprowadzące działalności, które to mają stawki niższe (o tym w dalszej części publikacji).

Podatnik podatku od nieruchomości a współwłasność

Może wystąpić sytuacja, w której dwóch lub więcej podmiotów jest właścicielem danej nieruchomości. W takim wypadku mowa jest o współwłasności, co do danej nieruchomości.

Jeżeli dana nieruchomość (obiekt budowlany) jest współwłasnością dwóch lub więcej podmiotów wówczas będzie stanowić odrębny przedmiot opodatkowania (dla każdego podmiotu w stosunku do posiadanej części danej nieruchomości), ale obowiązek opodatkowania danej nieruchomości będzie ciążyć solidarnie na wszystkich współwłaścicielach lub posiadaczach tej nieruchomości. Oznacza to, że organ podatkowy żądać może uiszczenia podatku w całości lub w części od wszystkich dłużników łącznie lub od każdego z osobna. Zapłata podatku przez któregokolwiek zobowiązanego zaspokaja wierzyciela (organ podatkowy) zwalnia pozostałych.

W przypadku, gdy wyodrębniono własność lokali, obowiązek podatkowy w zakresie podatku od nieruchomości od gruntu oraz od części budynku stanowiących nieruchomość wspólną ciąży na właścicielach w zakresie odpowiadającym ich udziałowi w nieruchomości wspólnej.

Co stanowi a co nie stanowi przedmiotu podatku od nieruchomości

Zgodnie z art. 2 ustawy o POL opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości podlegają konkretnie wskazane w ustawie nieruchomości lub obiekty budowlane.

Ustawodawca wskazał także typy nieruchomości, które nie podlegają opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości. Oto one.

Obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości u osób prawnych i jednostek organizacyjnych

Obowiązek opodatkowania podatkiem od nieruchomości (danej nieruchomości) powstaje od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym powstały okoliczności uzasadniające powstanie tego obowiązku.

Mowa tu o różnych zdarzeniach powodujących wejście we władanie daną nieruchomością w postaci nabycia praw do danej nieruchomości jako właściciela albo, jako posiadacz.

Jeżeli w trakcie roku podatkowego wystąpiło zdarzenie mające wpływ na wysokość opodatkowania w danym roku, np. zmiana sposobu wykorzystywania przedmiotu opodatkowania lub jego części, to podatek ulega obniżeniu lub podwyższeniu, poczynając od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiło to zdarzenie.

Powstanie obowiązku opodatkowania podatkiem od nieruchomości zobowiązuje podatnika (osoby prawne, jednostki organizacyjne będące właścicielami lub posiadaczami danej nieruchomości) do:

1. złożenia w terminie do dnia 31 stycznia danego roku, organowi podatkowemu właściwemu ze względu na miejsce położenia przedmiotów opodatkowania, deklaracje na podatek od nieruchomości na dany rok podatkowy DN-1, (jeżeli obowiązek podatkowy powstał po tym dniu – w terminie 14 dni od dnia zaistnienia okoliczności uzasadniających powstanie tego obowiązku),
2. skorygowania deklaracji DN-1 w razie zaistnienia zdarzenia w terminie 14 dni od dnia zaistnienia tego zdarzenia, (jeżeli w trakcie roku podatkowego zaistniało zdarzenie mające wpływ na wysokość opodatkowania w tym roku, a w szczególności zmiana sposobu wykorzystywania przedmiotu opodatkowania lub jego części, podatek ulega obniżeniu lub podwyższeniu, poczynając od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiło to zdarzenie)
3. uregulowania ustalonego w deklaracji DN-1 podatku od nieruchomości i to bez wezwania organu podatkowego na rachunek właściwej gminy, w ratach proporcjonalnych do czasu trwania obowiązku podatkowego, w terminie:
4. do dnia 15. każdego miesiąca, a za styczeń do dnia 31 stycznia.

Co jeszcze?

Obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości u osób fizycznych

Kiedy natomiast powstaje obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości u osób fizycznych będących właścicielami, posiadaczami działalności (osób fizycznych prowadzących i nieprowadzących działalności)?

Zgodnie z art. 6 ust. 6 ustawy o POL osoby fizyczne są zobligowane do złożenia właściwemu organowi podatkowemu informację o nieruchomościach i obiektach budowlanych IN-1 w terminie 14 dni od dnia wystąpienia okoliczności uzasadniających powstanie albo wygaśnięcie obowiązku podatkowego w zakresie podatku od nieruchomości lub od dnia zaistnienia ww. zdarzenia.

Należy podkreślić, iż wysokość podatku od nieruchomości na rok podatkowy od osób fizycznych ustala w drodze decyzji organ podatkowy właściwy ze względu na miejsce położenia przedmiotów opodatkowania.

Podatek jest płatny w ratach proporcjonalnych do czasu trwania obowiązku podatkowego, w terminach:

• do dnia 15 marca,
• do dnia 15 maja,
• do dnia 15 września,
• do dnia 15 listopada roku podatkowego.

Jeżeli w ciągu roku podatkowego nastąpiło wygaśnięcie obowiązku podatkowego w zakresie podatku od nieruchomości lub zaistniało zdarzenie zbycia nieruchomości lub innego zdarzenia powodującego wygaśnięcie obowiązku podatkowego – organ podatkowy dokonuje zmiany decyzji, którą ustalono ten podatek.

Obowiązek podatkowy wygasa z upływem miesiąca, w którym ustały okoliczności uzasadniające ten obowiązek (np. sprzedaż, zbycia, utrata prawa do danej nieruchomości, zmiana w prawie posiadania itd.)

Warto podkreślić, iż informacje o nieruchomościach i obiektach budowlanych oraz deklaracje na podatek od nieruchomości mogą być składane za pomocą środków komunikacji elektronicznej.

Podstawa opodatkowania i stawki podatku od nieruchomości

Podstawę opodatkowania podatkiem od nieruchomości stanowi:

• powierzchnia – dotyczy gruntów,
• powierzchnia użytkowa – dotyczy budynków lub ich części,
• wartość, o której mowa w przepisach o podatkach dochodowych, ustalona na dzień 1 stycznia roku podatkowego, stanowiąca podstawę obliczania amortyzacji w tym roku, niepomniejszona o odpisy amortyzacyjne, a w przypadku budowli całkowicie zamortyzowanych – ich wartość z dnia 1 stycznia roku, w którym dokonano ostatniego odpisu amortyzacyjnego dotyczy budowli lub ich części związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej.

Ustalając podstawę opodatkowania podatnik powinien pamiętać o kilku podstawowych zasadach:

• jeżeli obowiązek podatkowy w zakresie podatku od nieruchomości od budowli powstał w ciągu roku podatkowego – podstawą opodatkowania jest wartość stanowiąca podstawę obliczania amortyzacji na dzień powstania obowiązku podatkowego,
• w sytuacji, gdy budowla jest przedmiotem umowy leasingu i odpisów amortyzacyjnych dokonuje korzystający (leasing finansowy), w przypadku jej przejęcia przez właściciela, do celów określenia podstawy opodatkowania przyjmuje się wartość początkową przed zawarciem pierwszej umowy leasingu, zaktualizowaną i powiększoną o dokonane ulepszenia oraz niepomniejszoną o spłatę wartości początkowej,
• jeżeli podatnik od budowli lub ich części nie dokonuje odpisów amortyzacyjnych wówczas podstawa opodatkowania podatkiem od nieruchomości stanowi wartość rynkowa tych budowli lub ich części, określona przez podatnika na dzień powstania obowiązku podatkowego,
• w przypadku, gdy na skutek ulepszenia budowli lub ich części (zgodnie z przepisami o podatkach dochodowych) miała miejsce aktualizacja wyceny środków trwałych – podstawę opodatkowania podatkiem od nieruchomości stanowi wartość rynkowa tych budowli lub ich części ustalona na dzień 1 stycznia roku podatkowego następującego po roku, w którym dokonano ulepszenia lub aktualizacji wyceny środków trwałych,
• powierzchnię pomieszczeń lub ich części oraz część kondygnacji o wysokości w świetle od 1,40 m do 2,20 m zalicza się do powierzchni użytkowej budynku w 50%, a jeżeli wysokość jest mniejsza niż 1,40 m, powierzchnię tę pomija się,
• wartość części budowli położonych w danej gminie, w przypadku budowli usytuowanych na obszarze dwóch lub więcej gmin, określa się proporcjonalnie do długości odcinka budowli położonego na terenie danej gminy.

Niektóre zwolnienia z podatku od nieruchomości

W podatku od nieruchomości przewidziano także i zwolnienia z tego podatku. Niektóre z tych zwolnień zaprezentowano poniżej.

Zwolnieniu z podatku od nieruchomości podlegają m.in.:

• budynki gospodarcze lub ich części służące działalności leśnej lub rybackiej lub położone na gruntach gospodarstw rolnych, służące wyłącznie działalności rolniczej bądź zajęte na prowadzenie działów specjalnych produkcji rolnej,
• grunty stanowiące nieużytki, użytki ekologiczne, grunty zadrzewione i zakrzewione, z wyjątkiem zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej,
• grunty i budynki lub ich części, stanowiące własność gminy, z wyjątkiem zajętych na działalność gospodarczą lub będących w posiadaniu innych niż gmina jednostek sektora finansów publicznych oraz pozostałych podmiotów,
• nieruchomości lub ich części zajęte na prowadzenie nieodpłatnej statutowej działalności pożytku publicznego przez organizacje pożytku publicznego,
• grunty i budynki wpisane indywidualnie do rejestru zabytków, pod warunkiem ich utrzymania i konserwacji, zgodnie z przepisami o ochronie zabytków, z wyjątkiem części zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej,
• grunty, budynki i budowle pozostałe po likwidacji linii kolejowych lub ich odcinków – do czasu przeniesienia ich własności lub prawa użytkowania wieczystego – nie dłużej jednak niż przez 3 lata od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym stała się ostateczna decyzja lub weszło w życie rozporządzenie, wyrażające zgodę na likwidację linii lub ich odcinków, wydane w trybie przewidzianym w przepisach o transporcie kolejowym – z wyjątkiem zajętych na działalność inną niż działalność, o której mowa w przepisach o transporcie kolejowym,
• grunty, budynki lub ich części zajęte wyłącznie na potrzeby prowadzenia przez stowarzyszenia statutowej działalności wśród dzieci i młodzieży w zakresie oświaty, wychowania, nauki i techniki, kultury fizycznej i sportu, z wyjątkiem wykorzystywanych do prowadzenia działalności gospodarczej, oraz grunty zajęte trwale na obozowiska i bazy wypoczynkowe dzieci i młodzieży.

Warto na koniec podkreślić, iż niektóre zwolnienia od podatku od nieruchomości stanowią pomoc de minimis udzielaną w zakresie i na zasadach określonych w bezpośrednio obowiązujących aktach prawa Unii Europejskiej dotyczących pomocy w ramach zasady de minimis.

Przedsiębiorca, który może skorzystać z tegoż zwolnienia warto, aby wziął to pod uwagę, jeżeli korzysta z innych preferencji podatkowych w innych daninach podatkowych, które także mogą stanowić pomoc de minimis np. pożyczki preferencyjne, niektóre dofinansowania, odroczenia spłat podatków czy składek ZUS, rozłożenia na raty podatków lub składek ZUS, inne preferencje.

Autor:

Krzysztof Ulicki

Źródła:

Ustawa z dnia 12.01.1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 70).

Ustawa z dnia 23.04.1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2024 r. poz. 1061)

Ustawa z dnia 29.08.1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2025 r. poz. 111).

Ustawa z dnia 17.11.1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 1568).

Ustawa z dnia 14.06.1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572).

Ustawa z dnia 20.07.2017 r. o Krajowym Zasobie Nieruchomości (Dz. U. z 2025 r. poz. 834).

Niemal każdy podatnik w toku prowadzonej działalności nabywa, sprzedaje, dzierżawi, leasinguje składnik majątku będący środkiem trwałym. Zasady rozliczania kosztów nabycia lub wytworzenia środków trwałych różnią się od wydatków na pozostałe składniki majątku. Jedną z podstawowych różnic jest wymóg zaewidencjonowania składników majątku będących środkiem trwałym w ewidencji środków trwałych (z pewnymi wyjątkami).

Warto, więc przybliżyć, czym właściwie jest ewidencja środków trwałych i co konkretnie jest w niej zawarte.

Czym jest ewidencja środków trwałych

Ewidencja środków trwałych to wykaz ruchomych i nieruchomych składników majątku należących i w niektórych przypadkach nienależących do przedsiębiorcy o określonej wartości. Ewidencja środków trwałych zawiera wartość tych składników majątku, dopuszczalne koszty możliwe do rozliczenia w czasie, czyli obliczone od wartości początkowej tych środków trwałych.

Ewidencja środków trwałych zawiera wartość początkową środków trwałych jak i wartość bieżącą netto środków trwałych (wartość księgową) a więc wartość początkową pomniejszoną o odpisy amortyzacyjne, ale i o inne odpisy związane ze zmianą wartości środka trwałego na skutek zaistnienia różnych zdarzeń. Ewidencja środków trwałych to także sklasyfikowanie przyjętego do używania w firmie środka trwałego według Klasyfikacji Środków Trwałych.

Ewidencja środków trwałych to również kwota łączna, roczna, ale i okresowa odpisów amortyzacyjnych dokonywanych od środka trwałego. Należałoby w tym miejscu jeszcze dopowiedzieć, czym właściwie są środki trwałe.

Czym są środki trwałe

W nawiązaniu do art. 3 ust. 1 pkt 15 ustawy z dnia 29.09.1994 r. o rachunkowości (Dz. U. z 2023 r. poz. 120 zwanej dalej ustawą o rachunkowości) oraz ustaw o podatku dochodowym przez hasło środki trwałe należy rozumieć rzeczowe aktywa trwałe i zrównane z nimi, o przewidywanym okresie ekonomicznej użyteczności dłuższym niż rok, kompletne, zdatne do użytku i przeznaczone na potrzeby jednostki.

Zalicza się do nich w szczególności:

1. nieruchomości – w tym grunty, prawo użytkowania wieczystego gruntu, budowle i budynki, a także będące odrębną własnością lokale, spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego oraz spółdzielcze prawo do lokalu użytkowego,
2. maszyny, urządzenia, środki transportu i inne rzeczy,
3. ulepszenia w obcych środkach trwałych,
4. inwentarz żywy.

Składnik majątku stanowiący środek trwały musi spełniać poniższe warunki:

• stanowić własność lub współwłasność podatnika,
• być nabyty lub wytworzony we własnym zakresie,
• być kompletny i zdatny do użytku w dniu przyjęcia do używania,
• o przewidywanym okresie używania dłuższym niż rok,
• wykorzystywany przez podatnika na potrzeby związane z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą.

Środki trwałe mogą zostać oddane do używania na podstawie umowy najmu, dzierżawy lub leasingu. W takim wypadku zalicza się je do aktywów trwałych (do ewidencji środków trwałych) jednej ze stron umowy.

Warto w tym miejscu wspomnieć, iż środek trwały może także aktualnie być w budowie, a więc podatnik dokonuje wytworzenia środka trwałego. Środkiem trwałym w budowie jest składnik majątku zaliczony do aktywów trwałych w okresie jego budowy, montażu lub ulepszenia już istniejącego środka trwałego.

Zanim taki środek trwały zostanie przyjęty do używania w działalności wszystkie nakłady na jego budowę zasilają jego wartość. Po zakończeniu budowy i oddaniu do użytkowania wartość ta stanowi jego wartość początkową.

Obowiązek stosowania ewidencji środków trwałych u osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych i nie tylko

Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29.09.1994 r. o rachunkowości (Dz. U. z 2023 r. poz. 120 zwanej dalej ustawą o rachunkowości) księgi rachunkowe obowiązkowo prowadzą m.in:

1. spółki jawne, jeżeli wspólnikami tej spółki są zarówno osoby fizyczne jak i przynajmniej jedna prawna, a spółka nie złoży przed rozpoczęciem roku obrotowego informacji o podatnikach podatku CIT oraz podatnikach podatku PIT (CIT-15J),
2. spółki cywilne osób fizycznych, spółki jawne osób fizycznych, spółki partnerskie, jeżeli ich przychody netto ze sprzedaży towarów i produktów za poprzedni rok obrotowy wyniosły, co najmniej równowartość w walucie polskiej 2 500 000 euro,
3. spółki akcyjne, proste spółki akcyjne, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością,
4. spółki komandytowo-akcyjne, spółki komandytowe,
5. jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej (np. stowarzyszenie, fundacja),
6. gminy, powiaty, województwa, inne podmioty państwowe i samorządowe,
7. jednostki organizacyjne działające na podstawie przepisów prawa bankowego, o obrocie papierami wartościowymi, o świadczeniu usług finansowania społecznościowego dla przedsięwzięć gospodarczych, o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi, o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej, o SKOK-ach lub o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, bez względu na wielkość przychodów,
8. pozostałe podmioty i pozostali podatnicy.

W nawiązaniu do art. 13 ust. 1 ustawy o rachunkowości każdy podmiot, który dobrowolnie bądź obowiązkowo stosuje księgi rachunkowe ma obowiązek prowadzić te księgi w postaci takiej jak:

• dziennik,
• księgę główną,
• księgi pomocnicze,
• zestawienia: obrotów i sald kont księgi głównej oraz sald kont ksiąg pomocniczych,
• wykaz składników aktywów i pasywów (inwentarz).

I tutaj należy podkreślić jedną rzecz. Zgodnie z art. 22n ust. 1 ustawy o PDOF, która mówi, iż podatnicy prowadzący księgi rachunkowe są obowiązani do uwzględnienia w ewidencji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych informacji niezbędnych do obliczenia wysokości odpisów amortyzacyjnych.

I bardzo ważna rzecz.

Obowiązek stosowania ewidencji środków trwałych u osób fizycznych stosujących księgi rachunkowe i nie tylko

Osoby fizyczne prowadzące działalność będą miały obowiązek zaprowadzenia pełnych ksiąg rachunkowych, jeżeli przychody netto ze sprzedaży towarów i produktów (dotyczące tej działalności) za poprzedni rok obrotowy wyniosły, co najmniej równowartość w walucie polskiej 2 500 000 EUR.

Osoby fizyczne, spółki cywilne osób fizycznych, spółki cywilne osób fizycznych i przedsiębiorstwa w spadku, spółki jawne osób fizycznych, spółki partnerskie oraz przedsiębiorstwa w spadku mogą dobrowolnie przejść na prowadzenie ksiąg rachunkowych. Mogą jednak tego dokonać dopiero od początku następnego roku obrotowego. Mowa tu o przypadkach, kiedy ich przychody netto ze sprzedaży towarów i produktów za poprzedni rok obrotowy są niższe niż równowartość w walucie polskiej 2 500 000 EUR.

W tej sytuacji osoby te lub wspólnicy przed rozpoczęciem roku obrotowego są obowiązani do zawiadomienia o zaprowadzeniu od początku roku ksiąg rachunkowych urzędu skarbowego, właściwego w sprawach opodatkowania podatkiem dochodowym. Osoby fizyczne lub wspólnicy spółek cywilnych mogą tego dokonać za pomocą aktualizacji swojego wniosku w CEIDG. W obu przypadkach osoby fizyczne prowadzące działalność będą miały obowiązek prowadzenia ewidencji środków trwałych.

W przypadku osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą i stosujących uproszczoną księgowość (zamiast ksiąg rachunkowych należy zaznaczyć, iż nie wszystkie te osoby będą zobowiązane do prowadzenia ewidencji środków trwałych.

Co z ryczałtem i kartą podatkową?

Co powinna zawierać ewidencja środków trwałych

W żadnej ustawie nie występuje wzór ewidencji środków trwałych. Przedsiębiorcy mają, więc swobodę w kształtowaniu jej postaci. Należy jednak pamiętać, iż musi ona zawierać pewne niezbędne elementy. Natomiast przedsiębiorcy mają możliwość jej rozbudowania o kolejne istotne dla nich dane i informacje.

W nawiązaniu do art. 22n ustawy o PDOF ewidencja środków trwałych musi zawierać przynajmniej poniżej wymienione elementy.

Obowiązek wpisu nabytego składnika majątku do ewidencji środków trwałych

Każdy nabyty składnik majątku, który spełnia ww. cechy środka trwałego podatnik ma obowiązek wprowadzić do ewidencji środków trwałych, jeżeli jego wartość początkowa przekracza sumę 10 000 zł. Jeżeli wartość początkowa nie przekracza tej sumy wówczas podatnik może dobrowolnie wprowadzić taki składnik do ewidencji środków trwałych, ale może tego nie dokonywać i ująć wartość nabytego składnika bezpośrednio w kosztach.

Ujęcie nabytego składnika majątku w ewidencji środków trwałych podatnik dokonuje w miesiącu przekazania go do używania w działalności, ale oczywiście musi on być kompletny i zdatny do użytku w działalności. Jeżeli tak nie jest podatnik ponosi wydatki zwiększające wartość początkową tego środka trwałego przystosowując go do używania. Gdy już dokona jego przystosowania wówczas wprowadza dany składnik do ewidencji środków trwałych.

Jeżeli jednak podatnik wprowadza dany składnik majątku (musi ustalić, czy spełnia on cechy środka trwałego) do ewidencji środków trwałych to jeszcze przed jego wprowadzeniem musi ustalić:

1. numer klasyfikacyjny danego środka trwałego z Klasyfikacji Środków Trwałych,
2. wartość początkową – wartość tą podatnik ustala w zależności od sposobu nabycia np. jeżeli nabycie następuje poprzez zakup do działalności wówczas wartość początkowa to cena nabycia składnika majątku, jeżeli np. środek trwały otrzymano w postaci darowizny wówczas wartość początkowa to wartość rynkowa z dnia nabycia, chyba że umowa darowizny albo umowa o nieodpłatnym przekazaniu określa tę wartość w niższej wysokości,
3. metodę amortyzacji, którą będzie wobec niego stosował,
4. roczną stawkę amortyzacji dostępną również w Klasyfikacji Środków Trwałych zgodnie z ustalonym numerem klasyfikacji,
5. ewentualnie pozostałe istotne kwestie.

Amortyzacja środków trwałych

Amortyzacja środków trwałych oznacza to, że wartość nabycia lub wytworzenia (wartość początkowa) jest ujmowana:

• w czasie zgodnie z odnalezioną, właściwą roczną stawką amortyzacyjną z KŚT albo
• jednorazowo do 50 000 EUR (grupy 3-8 z KŚT z wyłączeniem samochodów osobowych) albo dla nowych środków trwałych do 100 000 zł grupy 3-6 oraz grupa 8 z KŚT).

Amortyzacja środków trwałych to ustalone od wartości początkowej odpisy amortyzacyjne albo jeden jednorazowy odpis amortyzacyjny, które stanowią w całości lub niekiedy tylko w części, koszty uzyskania przychodów. Nie stanowią, bowiem kosztów uzyskania przychodów wydatki na nabycie środków trwałych lub wartości niematerialnych i prawnych. Wydatki te stanowią koszty właśnie w postaci odpisów amortyzacyjnych rozłożonych w czasie.

Natomiast jednorazowy odpis amortyzacyjny stanowi koszt uzyskania przychodów w miesiącu jego dokonania. Należy jednak uważać na kwestię przekroczenia limitu jednorazowej amortyzacji. Amortyzacja środków trwałych to dla przedsiębiorców koszt uzyskania przychodów natomiast w sensie definicji to koszt oznaczający stopniowe zużycie się składnika majątku stanowiącego środek trwały w działalności.

Jeżeli podatnik dobrowolnie lub obowiązkowo będzie stosował amortyzację rozłożoną w czasie (nie jednorazową) to do wyboru będzie miał dwie metody amortyzacji:

1. liniową – odpisy amortyzacyjne są równe przez cały (kilkuletni) okres amortyzacji, bowiem metoda ta zakłada zużycie środka trwałego na stałym, równym poziomie,
2. degresywną – odpisy amortyzacyjne są w początkowym okresie amortyzacji większe a następnie wraz z upływem okresu czasu amortyzacji maleją, ponieważ metoda ta zakłada zwiększone zużycie środków trwałych w początkowym okresie i stopniowo zmniejszające się wraz z postępującym okresem czasu amortyzacji.

Należy podkreślić, iż podatnik ma obowiązek jeszcze przed rozpoczęciem amortyzacji wybrać metodę amortyzacji. Metodę tę stosuje przez pełen okres amortyzacji.

W czasie użytkowania środka trwałego w działalności gospodarczej podatnik ma obowiązek dokonywania okresowej jego wyceny albo raz na koniec roku albo w dniu wystąpienia określonego zdarzenia (jeżeli w wyniku zdarzenia albo na koniec roku została ujawniona istotna utrata wartości środka trwałego wówczas podatnik dokonuje odpisu aktualizacyjnego z tytułu utraty jego wartości).

Zasady wyceny środków trwałych zostały zawarte w ustawie o rachunkowości jak i w Komunikacie Ministra Rozwoju i Finansów z dnia 25.05.2017 r. w sprawie ogłoszenia uchwały Komitetu Standardów Rachunkowości w sprawie przyjęcia Krajowego Standardu Rachunkowości nr 11 „Środki trwałe” (Dz. Urz. MRiF z 2017 r. poz. 105).

Amortyzacji podlegają środki trwałe takie jak:

• budowle, budynki oraz lokale będące odrębną własnością,
• maszyny, urządzenia i środki transportu,
• inne przedmioty,
• inwestycja w obcych środkach trwałych,
• budynki i budowle wybudowane na cudzym gruncie,
• tabor transportu morskiego w budowie (PKWiU ex 30.11)

Amortyzacji podlegają także tzw. wartości niematerialne i prawne takie jak:

• autorskie lub pokrewne prawa majątkowe,
• licencje,
• wartość stanowiąca równowartość uzyskanych informacji związanych z wiedzą w dziedzinie przemysłowej, handlowej, naukowej lub organizacyjnej (know-how),
• spółdzielcze prawo do lokalu użytkowego,
• koszty prac rozwojowych zakończonych wynikiem pozytywnym,
• wartość firmy, jeżeli wartość ta powstała w wyniku nabycia przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części w drodze kupna lub przyjęcia do odpłatnego korzystania, a odpisów amortyzacyjnych dokonuje korzystający (także w przypadku przeniesienia przedsiębiorstwa lub zorganizowanej jego części na terytorium RP).

Należy podkreślić, iż nie wszystkie składniki majątku będące środkami trwałymi podlegają ujęciu w ewidencji środków trwałych.

Czy coś jeszcze?

Uwaga na środki trwałe niepodlegające amortyzacji

Należy zaznaczyć, iż prawodawca wyłączył z możliwości dokonywania amortyzacji niektóre składniki majątku, które stanowią środki trwałe. Są to:

• grunty i prawa wieczystego użytkowania gruntów,
• budynki mieszkalne wraz ze znajdującymi się w nich dźwigami, lokale mieszkalne stanowiące odrębną nieruchomość, spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego oraz prawo do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej, służące prowadzonej działalności gospodarczej lub wydzierżawiane albo wynajmowane na podstawie umowy,
• dzieła sztuki i eksponaty muzealne,
• wartość firmy w określonych przypadkach,
• składniki majątku, które nie są używane na skutek zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej albo zaprzestania działalności, w której te składniki były używane, w tym przypadku składniki te nie podlegają amortyzacji od miesiąca następującego po miesiącu, w którym zawieszono albo zaprzestano tej działalności.

Jest tu jednak pewna mała pułapka. Fakt, że wyżej wymienione środki trwałe i wartości niematerialne i prawne nie podlegają amortyzacji pozostaje bez znaczenia w kwestii obowiązku ich ujęcia w ewidencji środków trwałych. Powyżej wymienione środki trwałe podlegają, więc obowiązkowemu ujęciu w ewidencji środków trwałych w miesiącu przyjęcia ich do używania w działalności. Oczywiście, jeżeli ich wartość będzie równa lub niższa niż 10 000 zł, (co będzie raczej bardzo rzadkim zjawiskiem, jeśli mowa o tych konkretnych środkach trwałych) wówczas podatnika zdecyduje, czy chce je wprowadzać do ewidencji środków trwałych.

Jakie informacje można odczytać z ewidencji środków trwałych, jakie elementy można do niej dodać

Podstawowe informacje, jakie może odczytać podatnik z prawidłowo prowadzonej ewidencji środków trwałych to:

• rodzaj środka trwałego według KŚT (po numerze KŚT),
• datę przyjęcia do używania,
• numer dokumentu potwierdzającego nabycie,
• wartość początkową,
• stawkę amortyzacyjną,
• datę rozpoczęcia amortyzacji,
• typ stosowanej amortyzacji,
• wysokość odpisów amortyzacyjnych, sumę rocznych odpisów,
• datę zakończenia amortyzacji,
• aktualną (na koniec miesiąca) wartość netto środka trwałego (wartość początkowa –/+ zmniejszenia, zwiększenia wartości – dokonane do tego okresu odpisy amortyzacyjne),
• sumy wartości początkowych wszystkich środków trwałych, wszystkich korekt, umorzeń, odpisów amortyzacyjnych, wartości brutto i netto środków trwałych.

Inne istotne informacje, jakie podatnik może odczytać z ewidencji środków trwałych to:

• wartość korekt – zmniejszeń lub zwiększeń wartości początkowej środka trwałego na skutek np. przystosowania środka trwałego, dokonania jego ulepszenia, trwałego uszkodzenia z różnych przyczyn, pierwotnego (na skutek błędu) zaniżenia albo zawyżenia jego wartości, inne przyczyny,
• wartość początkowa po korektach zmniejszających lub zwiększających tę wartość,
• wartość korekt odpisów amortyzacyjnych – zwiększeń albo zmniejszeń odpisów amortyzacyjnych na skutek m.in. trwałej utraty wartości środka trwałego z różnych przyczyn (ulepszenie, uszkodzenie, zmiana technologii), błędów rachunkowych,
• wartość początkowa po korektach zmniejszających lub zwiększających amortyzację,
• pozostałe informacje.

Ewidencja środków trwałych odgrywa bardzo ważną rolę informacyjno-ewidencyjną u podatników prowadzących działalność gospodarczą, ale i u pozostałych podmiotów zobowiązanych do jej prowadzenia. Podmioty czy podatnicy niezobowiązani do jej prowadzenia również mogą ją prowadzić na zasadzie dobrowolności. Warto to rozważyć z uwagi na charakter informacji, jakie ewidencja ta dostarcza podatnikowi.

Od stycznia 2026 roku obowiązek prowadzenia ewidencja środków trwałych przy użyciu programów komputerowych

Na koniec trzeba wspomnieć o istotnej zmianie, która wchodzi w życia już od stycznia 2026r. i dotyczy stricte ewidencji środków trwałych.

Ustawa z dnia 29.10.2021 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r. poz. 2105) wprowadza od 1 stycznia 2026r. obowiązek prowadzenia ewidencji środków trwałych przy użyciu programów komputerowych, ale i przesyłania tej ewidencji do urzędu skarbowego.

Warto na koniec dodać, iż Minister Finansów wyda odrębne rozporządzenie, w którym określi grupę podmiotów zwolnionych z tego obowiązku.

Autor:

Krzysztof Ulicki

Źródła:

Ustawa z dnia 29.09.1994 r. o rachunkowości (Dz. U. z 2023 r. poz. 120).

Komunikat Ministra Rozwoju i Finansów z dnia 25.05.2017 r. w sprawie ogłoszenia uchwały Komitetu Standardów Rachunkowości w sprawie przyjęcia Krajowego Standardu Rachunkowości nr 11 „Środki trwałe” (Dz. Urz. MRiF z 2017 r. poz. 105).

Ustawa z dnia 15.02.1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 278).

Ustawa z dnia 26.07.1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 163).

Ustawa z dnia 20.11.1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (Dz. U. z 2025 r. poz. 843).

Ustawa z dnia 29.10.2021 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r. poz. 2105).

Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 17.12.2021 r. w sprawie prowadzenia ewidencji przychodów i wykazu środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2414).

Ustawa z dnia 29.08.1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2025 r. poz. 111).Ustawa z dnia 6.03.2018 r. Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2024 r. poz. 236).

Wielu przedsiębiorców zastanawia się, czym właściwie jest podatek VAT naliczony i co oznacza jego odliczenie.
Pytanie to jest jak najbardziej zasadne – zrozumienie mechanizmu odliczania podatku VAT ma istotne znaczenie zarówno przy dokonywaniu zakupów, jak i przy planowaniu wydatków.

Znajomość zasad odliczania VAT-u pozwala przedsiębiorcy szybko oszacować, o ile zmniejszy się kwota podatku VAT należnego do zapłaty za dany miesiąc lub kwartał (jeżeli oczywiście w tym okresie powstanie zobowiązanie podatkowe).
Informacja o wysokości podatku naliczonego umożliwia również obliczenie, w jakiej kwocie podatnik może ubiegać się o zwrot VAT z urzędu skarbowego.

Czym jest podatek VAT

Podatek od towarów i usług zwany często podatkiem VAT to podatek pośredni, który występuje przy odpłatnej sprzedaży towarów lub usług jak i nieodpłatnym ich przekazaniu.

Chodzi tu o następujące transakcje:

• odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług między podatnikami posiadającymi siedzibę, miejsce zamieszkania terytorium RP,
• eksport towarów – sprzedaż towarów do krajów poza UE,
• import towarów na terytorium RP – zakup towarów z krajów spoza UE,
• wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów za wynagrodzeniem na terytorium RP – zakup towarów od firm posiadających siedzibę na terytorium UE, ale poza Polską,
• wewnątrzwspólnotowa dostawa towarów – sprzedaż towarów do firm posiadających siedzibę na terytorium UE, ale nie na terytorium RP,
• nieodpłatne przekazanie towarów (poza wyjątkami),
• nieodpłatne świadczenie usług (poza wyjątkami).

Podatek VAT nalicza producent, sprzedawca, pośrednik, ale finalnie jest on przerzucony na ostatecznego odbiorcę, którym może być firma, konsument czy podmiot administracji państwowej i pozapaństwowej.

Podatek VAT jest doliczany do wartości zbywanych towarów lub usług w przypadku, gdy:

1. sprzedawca jest zarejestrowanym – czynnym podatnikiem VAT albo
2. sprzedawca jest podatnikiem zwolnionym z VAT, ale rozpocznie sprzedaż towarów lub usług objętych obowiązkiem opodatkowania podatkiem VAT.

Doliczony podatek VAT do wartości sprzedawanych towarów lub usług można odnaleźć na wystawianych przez sprzedawców fakturach a otrzymanych (przekazanych) przez nabywców tych towarów lub usług. Podatek VAT stanowi główne źródło dochodu budżetu państwa.

Rozliczenie podatku VAT jest szeroko monitorowane przez administrację skarbową poprzez m.in. ewidencję JPK_V7X, pliki JPK_FA, Krajowy System e-Faktur czy czynności sprawdzające, kontrole podatkowe i poprzez inne dostępne narzędzia administracyjne i sądowe.

Czym jest i jak funkcjonuje podatek VAT naliczony

Powyżej krótko omówiono funkcjonowanie podatku VAT, ale tzw. należnego, a więc podatku VAT do zapłaty, który jest doliczany do wartości sprzedawanych towarów lub usług. W tym miejscu powstaje jednak inne pytanie. Czy obok podatku VAT należnego, a więc do zapłaty występuje inny podatek VAT?

Nie występuje.

Należy podkreślić, iż podatek VAT to podatek VAT należny do zapłaty. Innego nie ma.

Natomiast niektórzy podatnicy dokonujący zakupów na cele działalności (czynni podatnicy VAT) mają prawo dokonać odliczenia, obniżenia wartości podatku VAT należnego (wynikającego z dokonanej przez nich sprzedaży) o sumę podatku VAT z otrzymanych faktur za dokonane zakupy. Jednakże tylko wtedy, kiedy przeznaczają zakupione towary lub usługi na cele prowadzonej działalności i jednocześnie na sprzedaż podlegającą opodatkowaniu VAT (albo sprzedaż mieszaną, wtedy odliczenie VAT następuje w części).

Podatek VAT wykazany na fakturze sprzedaży staje się dla nabywcy podatkiem VAT naliczonym, o który może obniżyć swój podatek VAT należny wynikający z własnej sprzedaży towarów lub usług.

Poniżej zobrazowano funkcjonowanie podatku VAT należnego i naliczonego u przedsiębiorcy będącego czynnym podatnikiem VAT.

W tym miejscu warto zadać sobie pytanie – co się dzieje, gdy podatnik w toku prowadzonej działalności dokona w jednym lub w wielu okresach rozliczeniowych więcej zakupów aniżeli sprzedaży i odwrotnie.

Nie każdy podatnik może odliczyć podatek VAT należny wynikający z wystawionych przez siebie faktur sprzedaży o podatek VAT naliczony wynikający z otrzymanych faktur zakupu.

Nie każdy podatnik prowadzący działalność ma prawo do odliczenia podatku VAT naliczonego z otrzymanych faktur

W nawiązaniu do art. 86 ustawy z dnia 11.03.2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2025 r. poz. 775) prawo do odliczenia podatku VAT naliczonego, a więc prawo do obniżenia podatku VAT należnego do zapłaty o podatek VAT z faktur kosztowych ma czynny, zarejestrowany podatnik VAT, który:

1. przeznacza nabyte towary lub usługi na sprzedaż, która jest opodatkowana VAT (nie jest zwolniona z VAT w całości podmiotowo lub przedmiotowo) w prowadzonej działalności, oraz
2. nie wykorzystuje ich w żaden sposób prywatnie (poza wyjątkami w postaci użytkowania mieszanego samochodów osobowych).

Autor:

Krzysztof Ulicki

Źródła:

Ustawa z dnia 29.08.1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2025 r. poz. 111).

Ustawa z dnia 11.03.2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2025 r. poz. 775 ze zmianami obowiązującymi od 1 lutego 2026r.).

Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 29.10.2021 r. w sprawie wystawiania faktur (Dz. U. z 2021 r. poz. 1979).

Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 27.01.2025 r. w sprawie wzorów deklaracji o podatku od towarów i usług od podmiotów innych niż zarejestrowane jako podatnicy VAT czynni (Dz. U. z 2025 r. poz. 131).

Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 9.12.2023 r. w sprawie obniżonych stawek podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2023 r. poz. 2670).

Ustawa z dnia 6.03.2018 r. Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2024 r. poz. 236).

Podatek VAT stanowi główne źródło dochodu budżetu państwa. Każdy przedsiębiorca będący zarejestrowanym, czynnym podatnikiem VAT ma obowiązek wykazać ten podatek w ewidencji i deklaracji w okresowych plikach JPK_V7X.

Czym tak naprawdę jest podatek VAT. Czy podatek VAT należny to to samo czy jednak nie? Jak on funkcjonuje w obrocie gospodarczym? Na te i wiele innych wątpliwości odpowiedziano w niniejszej publikacji.

Co to jest podatek VAT

Podatek VAT jest to jeden z podatków pośrednich, który funkcjonuje w obrocie towarami i usługami w całej Unii Europejskiej. Choć początkowo ciężar tej daniny ponoszą przedsiębiorcy dokonujący sprzedaży towarów lub usług to w efekcie końcowym jest on przerzucany na ostatecznych odbiorców (konsumentów).

Podatek VAT jest więc daniną publiczną doliczaną do wartości sprzedawanych towarów lub usług według stawki właściwej dla tych zbywanych towarów lub usług. Podatek ten jest doliczany w momencie, w którym sprzedawca ma obowiązek opodatkować daną transakcję, dane zdarzenie podatkiem VAT.

Podatek VAT mają obowiązek doliczać czynni podatnicy VAT (w wyjątkowych przypadkach także i zwolnieni z VAT, gdy rozpoczną sprzedaż towarów lub usług opodatkowanych VAT, a więc wyłączających możliwość skorzystania ze zwolnienia).

Obowiązek opodatkowania podatkiem VAT

Czynny podatnik VAT ma obowiązek opodatkowania podatkiem VAT realizowanej sprzedaży towarów lub usług. Obowiązek opodatkowania podatkiem VAT powstaje w przypadku zaistnienia jednego z poniżej wymienionych zdarzeń:

1. wydania towarów lub wykonania usługi,
2. otrzymania zaliczki,
3. wystawienia faktury (w wyjątkowych przypadkach),
4. ostatni dzień okresu rozliczeniowego, jeżeli okresy rozliczeniowe ustalono w umowie lub na fakturze,
5. pozostałych czynności.

Opodatkowaniu podatkiem VAT podlegają transakcje takie jak:

• odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług między podatnikami posiadającymi siedzibę, miejsce zamieszkania terytorium RP,
• eksport towarów – sprzedaż towarów do krajów poza UE,
• import towarów na terytorium RP – zakup towarów z krajów spoza UE,
• wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów za wynagrodzeniem na terytorium RP – zakup towarów od firm posiadających siedzibę na terytorium UE, ale poza Polską,
• wewnątrzwspólnotowa dostawa towarów – sprzedaż towarów do firm posiadających siedzibę na terytorium UE, ale nie na terytorium RP,
• nieodpłatne przekazanie towarów (poza wyjątkami),
• nieodpłatne świadczenie usług (poza wyjątkami).

Czym jest podatek VAT należny

Podatek od towarów i usług zwany często podatkiem VAT spotykany przy sprzedaży towarów lub usług to właśnie podatek VAT należny biorąc pod uwagę nazewnictwo stosowanie w ustawie z dnia 11.03.2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2025 r. poz. 775 zwanej dalej ustawą o VAT).

W tym miejscu powstaje inne pytanie a mianowicie, kiedy powstaje obowiązek rozliczenia podatku VAT?

Funkcjonowanie podatku VAT należnego w praktyce

Podatek VAT należny wykazany jest na fakturze sprzedaży (ewentualnie innych dokumentów sprzedaży) wystawionej przez sprzedawcę, osobę przez niego uprawnioną albo przez inny podmiot, jeżeli w ustawie o VAT istnieje taki obowiązek.

Poniżej zobrazowano funkcjonowanie podatku VAT należnego u przedsiębiorcy – sprzedawcy będącym czynnym podatnikiem VAT.

Na koniec warto zaprezentować w ujęciu tabelarycznym funkcjonowanie podatku VAT należnego ze sprzedaży, jaki podatku VAT (należnego) wynikającego z dokonanych zakupów, który po stronie kupującego staje się podatkiem VAT naliczonym.

Autor:

Krzysztof Ulicki

Źródła:

Ustawa z dnia 29.08.1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2025 r. poz. 111).

Ustawa z dnia 11.03.2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2025 r. poz. 775 ze zmianami obowiązującymi od 1 lutego 2026r.).

Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 29.10.2021 r. w sprawie wystawiania faktur (Dz. U. z 2021 r. poz. 1979).

Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 27.01.2025 r. w sprawie wzorów deklaracji o podatku od towarów i usług od podmiotów innych niż zarejestrowane jako podatnicy VAT czynni (Dz. U. z 2025 r. poz. 131).

Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 9.12.2023 r. w sprawie obniżonych stawek podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2023 r. poz. 2670).

Ustawa z dnia 6.03.2018 r. Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2024 r. poz. 236).