Forma opodatkowania – skala podatkowa w 2026 roku

Skala podatkowa to obok podatku liniowego i ryczałtu – jedna z dostępnych aktualnie form opodatkowania dochodów z działalności gospodarczej osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą.

Czym się ta forma opodatkowania charakteryzuje w 2026 roku? Czy nastąpiły w niej zmiany?

Skala podatkowa jako forma opodatkowania dochodów osób fizycznych z prowadzonej działalności gospodarczej

Skala podatkowa to można by rzec domyślna forma opodatkowania, ale tylko wtedy, kiedy podatnik na etapie rejestracji działalności nie zaznaczy innej formy opodatkowania albo w ogóle nie zaznaczy żadnej formy opodatkowania we wniosku CEIDG. Warto wspomnieć, iż gdy podatnik traci prawo do ryczałtu albo podatku liniowego to nie może nawet przez pierwszy rok innej formy opodatkowania niż skala podatkowa.

Wybór skali podatkowej

W nawiązaniu do art. 9a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26.07.1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 163 zwanej dalej ustawą o PDOF) osoby fizyczne kontynuujące w nowym roku działalność gospodarczą oraz rozpoczynające działalność w roku podatkowym mogą wybrać skalę podatkową (zmienić formę opodatkowania na skalę podatkową) do 20-tego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym został osiągnięty pierwszy przychód z tego tytułu w tym nowym roku podatkowym, albo do końca roku podatkowego, jeżeli pierwszy taki przychód został osiągnięty w grudniu tego roku podatkowego.

Osoby fizyczne prowadzące działalność mogą wybrać skalę podatkową poprzez:

• aktualizację wniosku CEIDG przez internet,
• aktualizację wniosku CEIDG w formie papierowej i złożenie jej we właściwym urzędzie skarbowym (zaleca się osobiste złożenie albo przez pełnomocnika),
• złożenie oświadczenia w formie papierowej we właściwym urzędzie skarbowym (osobiście albo listem poleconym).

Co jeszcze?

Słowo o skali podatkowej

W jaki sposób opodatkowywane są dochody z działalności gospodarczej według skali podatkowej? Opodatkowaniu podlega dochód z działalności gospodarczej. Co się składa na dochód z działalności gospodarczej?

Podstawą obliczenia podatku dochodowego w skali podatkowej jest dochód stanowiący podstawę opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych, czyli po wszelkich potrąceniach, jakie może dokonać podatnik – koszty, składki ZUS społeczne, straty podatkowe. Jeżeli mowa o ulgach to podatnik może je odliczyć od dochodu, niektóre od podatku dopiero na etapie składania zeznania rocznego. W tym miejscu należy podkreślić bardzo ważną kwestię dotyczącą zapłaconej za siebie składki zdrowotnej przedsiębiorcy a odróżniającą tę formę opodatkowania od podatku liniowego czy ryczałtu ewidencjonowanego.

Według skali podatkowej opodatkowane są również takie przychody jak np. z umowy o pracę, zlecenia, dzieła, przychodu prokurentów, członków zarządu, kontrakty menedżerskie, świadczenia macierzyńskie, chorobowe, renty, emerytury i wiele innych przychodów. Jednakże nie wszystkie przychody (dochody) osiągane przez osoby fizyczne będą opodatkowane skalą podatkową. Przykładem mogą być tutaj przychody ze sprzedaży nieruchomości czy praw majątkowych opodatkowanych stawką 19% czy przychody z odpłatnego zbycia udziałów w spółkach, spółdzielniach i wiele innych.

Opodatkowanie dochodów z działalności według skali podatkowej

Obliczony według ww. sposobu dochód z działalności gospodarczej podlega opodatkowaniu według skali podatkowej. Tak uzyskany dochód podatnik mnoży przez stawkę podatkową 12% albo 32%. Stawka zależy od wysokości tego dochodu. Aktualną skalę podatkową, czyli obowiązującą w 2026 roku przedstawiono w poniższej tabeli.

W tym miejscu należy zauważyć jedną bardzo ważną rzecz.

Podatnik przed obliczeniem podatku dochodowego w skali podatkowej ma prawo do odliczenia od uzyskanych przychodów:

1. zapłaconych składek ZUS społecznych (odliczeniu nie podlegają składki ZUS zdrowotne),
2. kosztów uzyskania przychodów (po wyłączeniu wydatków niestanowiących tych kosztów),
3. poniesionych strat podatkowych z ostatnich 5 lat kalendarzowych.

Tak obliczony dochód podatnik mnoży przez odpowiednią stawkę podatku dochodowego 12% albo 32%. Jeżeli podatnik poniósł za ten okres stratę podatkową wówczas podatek nie wystąpi. Trzeba też podkreślić, iż odliczenia ulg podatkowych (do których podatnik posiada uprawnienie) dokonuje dopiero na etapie składania zeznania rocznego za poprzedni rok kalendarzowy. Odliczenia dokonuje od dochodu obliczonego w powyższy sposób.

Przykład 1

Osoba fizyczna od 3 lat prowadzi działalność gospodarczą opodatkowaną skalą podatkową. W 2025 roku przedsiębiorca uzyskał przychody i poniósł koszty, które to wraz z kwotą podatku dochodowego do zapłaty zostały przedstawione poniżej.

Składki ZUS społeczne jak i FP (przedsiębiorca podlega pełnemu ZUS-owi) zostały zaliczone do kosztów uzyskania przychodów.

Obliczenia podatku dochodowego dla skali podatkowej dla przykładu nr 1 przedstawiono w poniższej tabeli.

Cechy charakterystyczne skali podatkowej

Skala podatkowa charakteryzuje się kilkoma bardzo ważnymi cechami. Oto one:

1. dostępne niemal wszystkie ulgi podatkowe np. ulga na dziecko, ulga termomodernizacyjna, ulga na nowe technologie, ulga na prototyp, ulga na zabytki, ulga na terminal, ulga na leki, ulga rehabilitacyjna, ulga dla seniorów, ulga dla rodzin wielodzietnych, ulga dla młodych, ulga abolicyjna, wpłaty na IKZE czy różnego rodzaju darowizny i inne,
2. rozliczanie (w zeznaniu rocznym) w trybie osoby samotnie wychowującej dziecko,
3. rozliczenie (w zeznaniu rocznym) w trybie wspólnie z małżonkiem,
4. łączenie (w zeznaniu rocznym) z innymi dochodami opodatkowanymi skalą podatkową,
5. odliczanie zapłaconych składek ZUS społecznych (bez możliwości odliczania składki zdrowotnej),
6. odliczanie strat podatkowych z ostatnich 5 lat,
7. możliwość opłacania zaliczek na podatek dochodowy z działalności – miesięcznie, kwartalnie albo w formie uproszczonych zaliczek,
8. kwota rocznego dochodu wolna od podatku – 30 000 zł (w przeliczeniu na roczny podatek 3 600 zł), kwota wolna jest stosowana już na etapie obliczania zaliczki na podatek dochodowy, a więc miesięcznie (nie ma możliwości rezygnacji ze stosowania kwoty wolnej),
9. możliwość zastosowania jednego z 3 wariantów rozliczania kosztów (memoriałowa, uproszczona oraz kasowa, która jest nowością możliwą do wyboru od roku 2025).
10. pozostałe kwestie.

Zaliczki na podatek dochodowy w skali podatkowej

Podatnik, który wybrał skalę podatkową ma obowiązek odprowadzać (co miesiąc albo co kwartał) na konto swojego firmowego mikrorachunku podatkowego obliczone w trakcie roku zaliczki na podatek dochodowy. Ma do wyboru 3 możliwości regulowania zaliczek na podatek dochodowy:

• miesięcznie,
• kwartalnie,
• według zasad naliczania uproszczonych zaliczek na podstawie dochodu z poprzedniego roku albo 2 lat wstecz.

Możliwość miesięcznego regulowania zaliczek na podatek dochodowy nie jest obwarowana żadnymi warunkami.

Kwartalne płatności zaliczki na podatek dochodowy mogą natomiast opłacać podatnicy:

• rozpoczynający działalność gospodarczą,
• kontynuujący działalność gospodarczą, jeżeli spełniają warunki statusu małego podatnika PIT.

Jest jeszcze jedna możliwość regulowania zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych w skali podatkowej. To tzw. uproszczone zasady ustalania zaliczek na PIT. W tym trybie podatnik opłaca zaliczki tylko za okresy miesięczne. Wybór tej formy opłacania zaliczek odbywa się dopiero w zeznaniu rocznym za rok, w którym podatnik zdecydował o opłacaniu uproszczonych zaliczek na PIT.

Uproszczone zaliczki na PIT ustalane są od dochodu z działalności gospodarczej wynikającego ze złożonego zeznania rocznego:

• za poprzedni rok podatkowy w stosunku do danego (nowego) roku podatkowego, albo
• jeżeli w poprzednim roku dochód nie wystąpił albo wystąpił, ale do wysokości kwoty wolnej od opodatkowania (30.000 zł) wówczas za rok podatkowy 2 lata wstecz w stosunku do danego (nowego) roku, dla którego ustalane są uproszczone zaliczki.

Jeżeli za rok podatkowy 2 lata wstecz dochód także nie wystąpił albo jest on równy kwocie wolnej od podatku wówczas podatnik nie może skorzystać z uproszczonych zaliczek na PIT. Warto zaznaczyć, iż podatnicy rozpoczynający działalność także nie mogą skorzystać z uproszczonych zaliczek na PIT.

Słowo o składce zdrowotnej w skali podatkowej

Składka zdrowotna w skali podatkowej jest obliczana za każdy miesiąc roku składkowego (na podstawie dochodu za każdy miesiąc kalendarzowy). Podstawą obliczenia składki zdrowotnej jest dochód z poprzedniego miesiąca. Jeżeli on nie wystąpił (była strata) wówczas przyjmuje się za ten okres minimalną miesięczną składkę zdrowotną, która w roku 2025 wynosiła 314,96 zł.

Składka zdrowotna u podatnika stosującego skalę podatkową ustalana jest:

1. miesięcznie przez cały rok składkowy,
2. za rok składkowy.

Wysokość składki zdrowotnej w przypadku:

• miesięcznej składki zdrowotnej wynosi 9% od dochodu z poprzedniego miesiąca
• rocznej składki zdrowotnej 9% z dochodu za cały poprzedni rok kalendarzowy.

Dochód będący podstawą obliczenia składki zdrowotnej podatnik ma prawo jeszcze przed jej ustaleniem obniżyć o zapłacone składki ZUS społeczne.

Przy obliczaniu składki zdrowotnej podatnik musi pamiętać o dwóch fundamentalnych zasadach:

1. kwota wolna od podatku nie ma zastosowania do dochodu będącego podstawą do obliczenia składki zdrowotnej,
2. dochód na cele obliczenia składki zdrowotnej nie można pomniejszyć o straty podatkowe z działalności gospodarczej poniesione przez podatnika w ostatnich 5 latach,
3. dochód będący podstawą obliczenia składki zdrowotnej nie może być obniżony o ulgi podatkowe.

Warto na koniec wspomnieć, iż w skali podatkowej podatnik nie może:

• odliczyć od dochodu ani
• zaliczyć w koszty uzyskania przychodu

– zapłaconej składki zdrowotnej przedsiębiorcy jak i osób z nim współpracujących.

Autor:

Krzysztof Ulicki

Źródła:

Ustawa z dnia 23.04.1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2024 r. poz. 1061).

Ustawa z dnia 26.07.1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 163).

Ustawa z dnia 29.08.1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2025 r. poz. 111).

Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 23.12.2019 r. w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów (Dz. U. z 2019 r. poz. 2544).